Zoektocht naar zelf is gemiste kans
Over Gezandstraald van Aliefka Bijlsma
door Sabine Marijnissen
Aliefka Bijlsma studeerde rechten in Amsterdam en werkte als advocate op Curaçao. Ze schreef eerder scenario’s, een theaterstuk en regisseerde korte films. Gezandstraald is haar debuutroman. Ook Janera de Vries, de hoofdpersoon uit haar roman, studeerde rechten en vertrok na haar studie naar haar geboorteland Curaçao, deze gelijkenis is niet toevallig. Bijlsma geeft aan dat ze heeft geput uit eigen ervaringen bij het schrijven van dit boek, maar verzekert ons dat de personages allemaal fictief zijn.
Opgroeiend heeft Janera de halve wereld gezien. Haar vader werkte voor Shell en nam zijn twee kinderen mee naar onder andere Curaçao, Venezuela, Nigeria en Amerika. Eenmaal volwassen besluit Janera op zoek te gaan naar haar roots. Ze vertrekt naar Curaçao waar ze gaat werken voor een klein advocatenkantoor.
Verschillende uitgesproken personages komen voorbij in het boek. De afstandelijke baas van Janera en zijn aan anorexia lijdende vrouw Maaike die vriendschap zoekt met haar. Collega Gilles die vader wordt en een stiekeme liefde lijkt te koesteren voor Janera en vriend Randal die zijn dagen slijt met het zoeken naar zijn vader tussen de onbekende gezichten op het eiland. Op de achtergrond speelt ook de wrijving tussen Janera en haar idealistische broer die zichzelf uithongert.
Uiteindelijk krijgt Janera een eigen rechtszaak toebedeeld. Een gevecht om de kosten voor de behandeling van een ziek jongetje vergoed te krijgen door de verzekeringsmaatschappij. Haar tegenstander in de rechtszaal blijkt op meer fronten haar vijand: de advocaat Christiaan de Haseth is – net als zijzelf – een blanke Antilliaan. Haseth staat symbool voor alles wat Janera probeert te ontvluchten: de oppervlakkige en decadente expatcultuur, de verraderlijke politieke spelletjes en de eeuwige strijd die ze met zichzelf voert om een eigen identiteit te vinden.
Dat laatste is de kern van deze roman. Tussen alle bijpersonages en bijzaken door tracht Janera te ontdekken waar ze bij hoort. Ze wil wanhopig inburgeren op Curaçao maar ze bezit zoveel andere culturen dat ze zich in een soort niemandsland lijkt te bevinden. Ze weet niet wie ze is en maakt rare bokkensprongen om erbij te horen.
‘“Nu jij.” Janera wilde niet.
“Ik help je.”
Maaike trok Janera de wc in en duwde haar op de grond. De zoete geur van paprika vermengd met eau de toilette, aceton en chloor deed haar kokhalzen.
“Zie? Daar ga je al!”
Janera verzette zich. Haar hart ging tekeer, haar handen trilden even hard als de benen waar ze op bibberde. Ze greep Maaikes pezige dijen. Maaike trok Janera’s haren uit haar gezicht.’
Uiteindelijk kotst Janera vol overgave mee met Maaike. Het zijn deze gebeurtenissen die het boek ongeloofwaardig maken. Bijlsma probeert de lezer door een stoet aan spectaculaire, bevreemdende situaties mee te trekken in de strijd die Janera voert met zichzelf, maar faalt daarin, juist doordat de gebeurtenissen zo ver van de werkelijkheid staan.
Gezandstraald is een boek met interessante thema’s: de boeiende expatcultuur, het beklemmende ik-hoor-er-niet-bij-gevoel van de hoofdpersoon, de invloed van Shell op het eiland en de onderhuidse spanningen tussen Janera en haar broer. Toch komt geen van de onderwerpen echt uit de verf. Gezandstraald blijft steeds aan de oppervlakte zweven.
Op stijlgebied put Bijlsma uit een scala aan vormen. Zo zit de roman vol met snelle dialogen die de vaart in het verhaal houden. Ook maakt ze gebruik van veel gedetailleerde beschrijvingen, die zeker niet zouden misstaan in een filmscenario, maar hier de plank misslaan.
‘Ze ging op een stoel naast het bankje zitten. Trappelde met haar schoenen op het marmer, wisselde tenen af met hakken. Ze kon er niet meer onderuit: ze zou zich aan prietpraat moeten overgeven, dat was wat van haar in deze situatie mocht worden verwacht.’
Bijlsma heeft haar debuutroman volgepropt met belangrijke onderwerpen, spannende bijpersonen, universele dilemma’s en dat alles tegen de prachtige achtergrond van Curaçao. Toch blijft de lezer aan de zijlijn staan, worden thema’s onvoldoende uitgediept, lijkt de worsteling van de hoofdpersoon nietszeggend in het licht van het grotere geheel en ga je je bijna afvragen waar ze in hemelsnaam haar tijd mee verspilt. Gezandstraald belooft de lezer veel, maar lost die belofte nergens in.
RSS
Facebook
Twitter
