Watramama: een verhaal dat niet vergeten wil worden
Met Watramama bewijst Zarissa Windzak opnieuw dat kinderboeken veel meer kunnen zijn dan ontspannende lectuur. Achter het avontuurlijke verhaal van de tienjarige Sifra schuilt een gelaagde roman over identiteit, erfgoed, gemeenschap en de kracht van verhalen.
Windzak schrijft daarbij niet óver Winti, maar vanuit een wereld waarin Winti een vanzelfsprekend onderdeel van het dagelijks leven vormt.
Winti als natuurlijk kader
Een van de grote verdiensten van Watramama is dat de auteur haar lezers niet voortdurend uitleg geeft over de spirituele wereld waarin het verhaal zich afspeelt. Begrippen als kra, wasi, voorouders, geestelijke leiders en Watramama worden niet gepresenteerd als exotische curiositeiten, maar maken deel uit van de leefwereld van de personages. Daardoor ontstaat een geloofwaardige en organische vertelling waarin de spirituele dimensie even vanzelfsprekend aanwezig is als de kreek, de korjaal of het kostgrondje.
De auteur vertrouwt daarbij op de nieuwsgierigheid van haar lezers. In plaats van haar culturele referentiekader uitgebreid toe te lichten, laat zij de lezer stap voor stap kennismaken met de wereld van Sifra. Surinaamse begrippen, gebruiken en overtuigingen krijgen hun betekenis vanuit het verhaal zelf, zonder dat de vertelling wordt onderbroken door uitgebreide uitleg. Juist daardoor komt de leefwereld van de personages natuurlijk en overtuigend over.
Deze aanpak maakt Watramama toegankelijk voor een breed lezerspubliek. Kinderen die zich herkennen in deze wereld vinden er bekende elementen terug, terwijl andere lezers de mogelijkheid krijgen om een voor hen minder bekende culturele werkelijkheid van binnenuit te leren kennen.
Sifra wil geen medelijden, maar ruimte
Centraal staat Sifra, een meisje dat geboren is met een naar binnen gedraaide voet. Opvallend is dat Windzak haar hoofdpersoon nergens reduceert tot haar beperking. Sifra’s grootste strijd gaat niet over haar voet, maar over de manier waarop anderen haar zien.
Iedereen lijkt voor haar te willen beslissen. Volwassenen beschermen haar voortdurend, terwijl leeftijdgenoten haar vaak onderschatten. Toch verlangt Sifra niet naar medelijden of extra zorg. Ze wil de kans krijgen om zelf te ontdekken wat ze kan. Dat maakt haar tot een overtuigend en menselijk personage.
Zonder daar expliciet een maatschappelijk statement van te maken, laat Windzak zien hoe vaak anderen voor Sifra bepalen wat zij wel en niet kan. Haar ontwikkeling draait niet om genezing, maar om zelfredzaamheid, vertrouwen en erkenning.
De Watramama als drager van cultureel geheugen
Hoewel de titel anders doet vermoeden, gaat dit boek uiteindelijk over meer dan een watergodin. De Watramama die Sifra ontmoet, blijkt vooral te lijden onder vergetelheid. Niet ongeloof is haar grootste vijand, maar het verdwijnen van verhalen, rituelen en herinneringen.
Daarmee raakt Windzak aan een gevoelige historische werkelijkheid. Door slavernij, missionering en maatschappelijke druk zijn delen van het Afro-Surinaamse spirituele en culturele erfgoed lange tijd naar de achtergrond verdwenen of zelfs bewust verborgen gehouden. Het boek houdt de lezer een spiegel voor: wat gebeurt er wanneer een gemeenschap haar eigen verhalen niet langer vertelt?
De Watramama behoort tot het collectieve culturele geheugen van Afro-Suriname. Windzak stoft een figuur af die dreigt weg te zakken in de vergetelheid en geeft haar opnieuw een plaats binnen de belevingswereld van een nieuwe generatie lezers.
Opvallend is bovendien dat Windzak niet kiest voor de bekendere Mama Aisa, maar juist voor Watramama. Daarmee vestigt zij de aandacht op een figuur die binnen de Afro-Surinaamse en bredere Afro-Atlantische spirituele tradities een belangrijke plaats inneemt, maar tegenwoordig minder zichtbaar lijkt in het publieke bewustzijn. Ook daardoor draagt deze roman bij aan een hernieuwde kennismaking met een belangrijk onderdeel van het Afro-Surinaamse erfgoed.
Een verhaal over behoud
Onder de oppervlakte van het avontuur ligt nog een tweede verhaallijn: de dreigende verkoop van Tapsey. De bewoners vrezen hun thuis te verliezen, terwijl tegelijkertijd ook verhalen, tradities en kennis van de voorouders onder druk staan. Die twee lijnen versterken elkaar voortdurend.
De dreigende verkoop van Tapsey krijgt extra lading door de historische inspiratiebron van het verhaal. Windzak grijpt terug op de geschiedenis van plantage Onverwagt, die door voormalige tot slaaf gemaakten werd aangekocht. Daarmee verbindt zij het persoonlijke verhaal van Sifra aan een groter verhaal over vrijheid, eigenaarschap, gemeenschap en de verantwoordelijkheid om het opgebouwde erfgoed door te geven aan volgende generaties.
Voor veel families met wortels in het district Para heeft deze geschiedenis een bijzondere betekenis. De aankoop van voormalige plantages door vrijgemaakte Surinamers stond symbool voor zelfbeschikking, gemeenschapsvorming en toekomstperspectief. In Watramama verwerkt Windzak deze historische werkelijkheid op een toegankelijke manier voor jonge lezers, zonder dat het verhaal zijn avontuurlijke karakter verliest.
Van luisteraar naar verhalenbewaarder
In de orale traditie zijn verteller en luisteraar onlosmakelijk met elkaar verbonden. Dat zien we terug in de relatie tussen Lando en Sifra. Lando is de toriman, de geboren verhalenverteller. Sifra luistert, stelt vragen en zoekt naar betekenis. Aan het einde van het boek is zij degene die het verhaal van de Watramama verder draagt.
Daarmee weerspiegelt de structuur van de roman haar eigen boodschap: verhalen blijven alleen bestaan wanneer iemand bereid is ze door te vertellen. De overdracht van erfgoed vormt niet alleen een thema van het boek, maar ook een belangrijk onderdeel van de manier waarop het verhaal is opgebouwd.
Een verhaal dat niet vergeten wil worden
Watramama is een rijk en meerlagig jeugdboek dat avontuur, geschiedenis, spiritualiteit en maatschappelijke thema’s op overtuigende wijze met elkaar verbindt. Zarissa Windzak schrijft een verhaal waarin Winti het natuurlijke kader vormt, zonder ooit belerend of uitleggerig te worden. Tegelijkertijd biedt zij jonge lezers een spiegel waarin vragen over identiteit, erfgoed en verbondenheid centraal staan.
Soms brengt Windzak veel thema’s tegelijk samen. Vriendschap, beperking, erfgoed, spiritualiteit, slavernijgeschiedenis en gemeenschapsvorming vragen allemaal om aandacht. Toch weet zij deze verhaallijnen grotendeels overtuigend met elkaar te verbinden.
De verklarende woordenlijst achterin is een welkome aanvulling voor jonge lezers. Wel zijn sommige omschrijvingen van culturele en spirituele begrippen voor discussie vatbaar en sluiten enkele Sranan-termen niet altijd aan bij de hedendaagse gestandaardiseerde spelling. Dat doet echter weinig af aan de literaire en culturele waarde van het boek.
Het resultaat is niet alleen een spannend verhaal over Sifra en de Watramama, maar ook een liefdevolle oproep om verhalen, tradities en collectief geheugen te koesteren. Want zoals deze roman laat zien: verhalen blijven alleen leven zolang iemand bereid is ze door te vertellen.
RSS
Facebook
Twitter
