blog | werkgroep caraïbische letteren
Posts tagged with: Wolf Ton

‘Taal, jou verraad ik niet’: Onvergetelijke eenvoud in gelukwensbundel Slory

De rubriek Herlezen vraagt aandacht voor boeken die langer geleden zijn verschenen en de moeite van het herlezen waard zijn. Suggesties? Laat het ons weten via ons emailadres. Vandaag een stuk over In de straten en in de bladeren uit 2000 van Michaël Slory.

read on…

Ton Wolf – Kwatrijn voor Shrini

Al noemt men tachtig jaar de leeftijd van de sterken,
Wie hunner kan er dan, zo oud, als hij nog werken?
Wie schrijft, die blijft. En: wie dit leest, is gek. Ach kind,
Ook jij leest straks zijn taal op hun en onze zerken. read on…

OSO is er weer: I love SU!?

door Els Moor

OSO is de naam van het Tijdschrift voor Surinamistiek en het Caraïbisch gebied. Het wordt uitgegeven onder auspiciën van  de ‘Stichting Instituut ter Bevordering van de Surinamistiek’ (IBS) in Nederland.  De stichting is van uitgever veranderd: KIT  in Amsterdam is KITLV in Leiden geworden. Dat heeft  een vertraging veroorzaakt: het nummer van mei is pas in november uitgekomen en het novembernummer zal in februari 2013 verschijnen. Onder ‘Surinamistiek’ wordt verstaan:  alle vormen van studie die Suriname tot object van onderzoek hebben. Veel wetenschapsdisciplines dus, zoals geschiedenis, antropologie, literatuur en taalkunde, sociologie enzovoort.

 

Zoals ieder jaar wordt in het mei-nummer het colloquium van  het IBS van november van het vorig jaar besproken. Deze keer was het thema dus van het colloquium van november 2011, ‘I love Su!?’, jong Suriname aan twee kanten van de oceaan. In  verschillende artikelen, samenvattingen van de gehouden lezingen, wordt aangegeven hoe moderne jongeren staan tegenover hun land of land van herkomst, maar worden ook hun problemen, zoals delinquentie en de neiging tot zelfdoding aan wetenschappelijk onderzoek onderworpen.
Recensies van verschenen boeken vullen een deel van het tijdschrift en belangrijk, ook voor ons, is iedere keer weer de lange lijst van verschenen publicaties, boeken en essays uit en over Suruname en de Nederlandse Caraïbische eilanden. Van de gerecenseerde boeken zijn de meeste overigens al in dWTL besproken! Tot slot worden overledenen uit de Surinamistiek herdacht: Ineke van Wetering die met Bonno Thoden van Velzen veel onderzoek deed onder de Okanisi of Ndyuka marrons aan de Tapanahony  en Anil Ramdas, veelzijdig en kritisch Surinamist.  Dat Surinamist en wetenschapper bij uitstek, Ton Wolf, die in september 2011 in Suriname overleed, niet genoemd wordt, is een misser.
Het omslag  van deze nieuwe OSO deed me meteen al schrikken: de Surinaamse vlag en het thema ‘I love SU!?’ We leven immers in een periode dat die liefde voor Suriname aan het wankelen gebracht wordt. Maar de combinatie van uitroep- en vraagteken geeft hoop: doet een kritische houding verwachten. Bij lezing van de artikelen valt dat echter tegen: de meeste artikelen geven wetenschappelijk onderzoek weer, enkele naar een negatief verschijnsel onder de jeugd, zoals misdaad of zelfdoding en het resultaat daarvan wordt niet geplaatst in het geheel van de maatschappij zoals die momenteel functioneert onder aanvechtbare politieke omstandigheden.
Carla Bakboord

 

De bijdrage van de Surinaamse  antropoloog en genderdeskundige Carla Bakboord  gaat over verschillende boodschappen die Surinaamse jongeren hier en in Nederlands willen uitdragen via muziek, met instrumenten en vooral ook in liederen. Liefde voor Suriname is een belangrijk thema, soms ook met een kritische blik bijvoorbeeld ten aanzien van vervuiling en discriminatie, maar vaak staan seksualiteit, gendervraagstukken of liefde voor god centraal. De muziek is zowel van Surinaamse als internationale stijlen, aangepast, modern.

De Nederlandse cultureel antropoloog Frank Bovenkerk  doet verslag van een onderzoek dat hij samen met Ton Wolf door studenten van IOL en ADEK liet uitvoeren  over misdaad onder jongeren. De studenten ondervroegen jongeren tussen twaalf  en vijftien jaar. Hoge misdaadcijfers zouden begrijpelijk zijn in verband met bepaalde omstandigheden zoals grote werkloosheid onder jongeren en  onvolledige gezinnen  en gelukkig noemt hij ook het feit dat de politieke bestuurders van het land vaak niet bepaald voorbeeldfiguren zijn, sommige  zelfs een criminele reputatie hebben. Dat het met de criminaliteit in Suriname onder jongeren toch meevalt is volgens Bovenkerk vooral  te danken aan de grote sociale controle in dit land. Zelf heb ik de laatste jaren verschillende malen van nabij gehoord over criminaliteit van jongeren van wie je het niet zou verwachten en ik heb het ook ondervonden. Wat zo’n onderzoek precies waard is en in hoeverre de ondervraagde jongeren de waarheid spreken, mi no sabi!

Een viertal wetenschappers onder wie de jeugdpsycholoog Tobi Graafsma die in Suriname werkzaam is, deed onderzoek naar  pogingen tot zelfdoding onder jongeren in Paramaribo en Nickerie. Het gaat hier om jongeren die een poging tot zelfdoding hebben overleefd en er dus over kunnen praten.  Uit het onderzoek komt naar voren, wat we ook zonder onderzoek wel weten, dat het hier vaak gaat om Hindostaanse vrouwen met een lage opleiding en andere jongeren die nog ongehuwd zijn en vaak geen werk hebben. Oorzaken zijn relatieproblemen, conflicten binnen het gezin of de school en vooral beperking van vrijheid.
Een interessant artikel is dat van Marcus Balkenhol die het over de functie van de ‘koto’ heeft binnen de Afro-Surinaamse gemeenschap in Nederland. In het artikel wordt duidelijk dat ouderen, vooral koto-draagsters, staan voor een ouderwetse manier van slavernijherinnering, terwijl de jongeren een bredere belangstelling hebben die zelfs tot in Afrika gaat, die zij verbeelden met drums, kleding, tradities op een moderne manier. Er is zelfs een populair toneelstuk, Remember naar een idee van jongerenwerker Otmar Watson, waarin een Afro-Nederlands meisje, Afanaisa,  door visioenen wordt meegenomen, terug de tijd in. Uiteindelijk wil ze toch modern zijn!
Er zijn meer artikelen, zoals dat over hoe Surinaams-Nederlandse jongeren tegenover het geboorteland van hun ouders staan en dat maakt duidelijk dat de meesten zich nauwelijks betrokken voelen bij Suriname. Dat is toch logisch? Jongeren zijn toch betrokken bij de plek waar  ze opgroeien, schoolgaan, vrienden hebben en als zich problemen voordoen zijn dat toch problemen van daar? Dan denk ik: waarom moet je daar onderzoek naar doen? Helpt dat die jongeren?  Zo is er ook een essay van de wetenschapper Pim van der Meiden over spanningsvelden en raakvlakken tussen Surinamers en Nederlanders.
Wel een praktisch en interessant artikel is dat van Alida Neslo over een project dat daadwerkelijk werd uitgevoerd in Santo Boma, dat tot doel had veroordeelde, vastzittende jongeren te resocialiseren via kunst. Surinaamse, Nederlandse en Belgische kunstenaars  deden eraan mee. Het project heeft succes bij de jongeren gehad. Ze brachten  zelfs een show op de planken  in Thalia. Zelfvertrouwen groeit door zulke activiteiten. Maar helaas is het eenmalig gebleven en dat maken we vaak mee. Een succesvol project, vooral voor jongeren, moet in het vaste programma worden opgenomen, of dat nou geld kost of niet.

Tenslotte: OSO blijft altijd de moeite van het lezen waard, tweemaal per jaar komt het uit en  in november  is er een een colloquium in Amsterdam. Jammer is het dat de situatie waarin Suriname nu, op dit moment in politiek en sociaal- maatschappelijk opzicht verkeert, zo weinig aan de orde komt. Ga dat eens goed analiseren, over de amnestiewet bijvoorbeeld in het volgende nummer. Is Suriname nog wel een democratie. Is dat geen goed thema?

 

Heel goed is het dat we hier [bedoeld is: Suriname – red. CU] nu ook ons eigen blad  hebben over Surinaamse geschiedenis en cultuur, His/her TORI. Dat wordt steeds beter en het laatste nummer had een uitstekend en actueel  thema, van binnen uit: dekolonisatie van de geschiedeniswetenschap!
OSO Tijdschrift voor Surinamistiek en het Caraïbisch gebied, jaargang  31. Nr 1. KITLV, Leiden mei 2012.

Anne Huits over Ton Wolf

door Anne Huits

Het beeld van de eerste ontmoeting met Ton staat me nog helder voor de geest. Hij woonde met zijn gezin in de Bijlmer. Hij stond bij de boekenkast, geen toeval, en was bezig met het ordenen van boeken, natuurlijk.

In die tijd, veertig jaar geleden, werkte hij in de reclamewereld. Zijn team won een prijs met de campagne ‘Giroblauw houdt van jou’. Van hem zou je dat niet horen. Als je klop, klop, klop, hoorde, was het nooit Ton die zichzelf op de borst sloeg.

In de reclamewereld viel er zeker in die tijd veel geld te verdienen. Maar geld was geen drijfveer voor Ton. Hij keerde die loze sloganwereld de rug toe om te gaan studeren. Met goede resultaten, uiteraard, maar geen enkel resultaat gaf hem het vertrouwen dat hij een volgend tentamen ook zou halen. Mede dankzij hem heb ik de stap naar de universiteit ook durven wagen en mede dankzij hem heb ik mijn studie kunnen afronden.

We hadden veel gemeen bleek langzamerhand, de Achterhoek, waar we allebei waren geboren, een katholieke opvoeding waar we allebei afstand van hadden genomen en de liefde voor schrijver Gerard van het Reve.

Ton wilde alles altijd voortreffelijk doen en vaak lukte dat. Hij fotografeerde en deed dat uitstekend. Hij ging met zijn gezin op vakantie naar Polen en sprak binnen de kortste keren een aardig woordje Pools. Hij schafte een computer aan en werd een gewaardeerde gesprekspartner voor computerdeskundigen. Als hij zwom waren het keurig dertig baantjes in een perfecte schoolslag.

In 1985 vertrok ik naar Suriname. Ton kwam op vakantie met zijn vrouw en ruim een jaar later verhuisden ook zij naar dit ‘gezegend land’. Hij werd leerkracht Nederlands op Lyceum II. Als je Ton in die tijd vroeg hoe gaat het, antwoordde hij druk, moe, of druk en moe. Op Republiek waar we toen vaak kwamen zat hij altijd met een stapel correctiewerk op zijn knie. Consequent de woorden tellen van een opstel en daarna met zijn rode potlood fouten onderstrepen en commentaar leveren.

Het woord ‘helpen’ stond vet en onderstreept in zijn woordenboek. Het zou interessant zijn alle mensen die hij heeft geholpen met hun huiswerk, hun brief, hun scriptie, hun werkstuk of dichtbundel in Thalia te verzamelen. Dat wordt een volle bak. Er was maar één woord dat niet voorkwam in dat woordenboek: het woordje ‘nee’.

Ton Wolf over Edgar Cairo

( Dit acrostichon, naamdicht,van de naam van
Edgar Cairo, maakte Ton Wolf tijdens het Cairoproject van de afdeling
Nederlands van het Instituut voor de Opleiding van Leraren in maart 2001. )
Edgar Cairo
Erfhuisneger,
hoe dan speel je
Dyompofutu
met de taal?
Grappen om
het leed te dragen,
Argeloze
kindervragen,
Recht te
doen aan het verhaal –
Christus
van het wintiwonder,
Aardmens,
schrijver, tekenaar,
Is
cultuur! Is geen folklore?
Ruiken!
voelen! zien en horen!
O, zo
simpel; o, hoe waar.
[In: de Ware Tijd Literair, 31 maart 2001]

Taal, jou verraad ik niet – Els Moor over Ton Wolf

door Els Moor

Zoals hij
nu zal ik eens gaan
Zoals hij
hier en hiervandaan
Wat doe ik
met de nieuwe morgen?
In daad na
daad heeft hij bestaan
Dit kwatrijn geeft verbijsterend goed mijn gevoel weer, nu ik begin aan een artikel over het werk van onze op 4 september overleden trouwe medewerker Ton Wolf. Wie heeft dit korte gedicht voor wie geschreven? Ton Wolf zelf! In dWTL van 16 november 2002 voor de op 28 oktober 2002 overleden Rudi Kross. Het zijn slechts vier regeltjes, op het oog eenvoudig van taal en inhoud, maar stuk voor stuk hebben ze een enorme dimensie van realiteit en gevoel.
‘In daad na daad heeft hij bestaan’: Ton leefde bewust, was nergens zweverig en stond ook als criticus en essayist met beide benen op de grond. Vanuit die stevigheid kon hij heel dicht komen bij het werk van de auteurs die hij besprak.
Jan Bongers vermeldt in zijn overzicht van het werk van Ton hoeveel hij geschreven heeft tussen 1994 en 2011. Aan dit overzicht zien we ook dat Ton universeel werkte. Surinaamse literatuur paste in het geheel en het ging altijd om het bijzondere effect van taal als drager van inhoud en vorm.
Op 8 juli 1995 hadden we een pagina met besprekingen van verschillende medewerkers over de roman, De laatste Vrijheid van Frank Martinus Arion. Godeke Donner is positief, maar vindt de roman niet zo magistraal’als Dubbelspel. Jerry Egger noemt het boek ‘een prachtige roman’. Sharda Ganga vindt het boek’zeer spannend, maar niet vanzelfsprekend ‘goed, prachtig en mooi’en geeft daar argumenten voor. Chandra van Binnendijk schrijft zelfs een uiterst vriendelijke brief aan de schrijver. En Ton? Hij begint zijn artikel aldus: ‘Ik heb precies 100 bladzijden gelezen van De laatste Vrijheid, het nieuwe boek van Frank Martinus Arion. En toen heb ik mijzelf met een zucht van verlichting ontslagen van de plicht de overige 214 bladzijden te lezen. Ik was geen moment geboeid geweest en had mij vaak geërgerd. Als bewonderaar van Dubbelspel was ik diep teleurgesteld’. Dan volgt een kritische bespreking van die eerste 100 bladzijden.
Over Salman Rushdie heeft Ton Wolf het meest geschreven in dWTL: zeven artikelen in de loop van de jaren. Dat is ook logisch. Rushdie past bij Ton. Op 21 januari 1995 verscheen het artikel ‘De duivelsverzen als literair tovertapijt’. Op 14 februari 1989 velde de toenmalige geestelijk leider van Iran, ayatollah Khomeini, het doodvonnis, de fatwa, over de Engelse auteur van Iraanse afkomst vanwege zijn roman De duivelsverzen (The Satanic Verses, 1988).
Rushdie had volgens het vonnis ‘het heilige gedachtengoed van de islam dodelijk beledigd’. In de roman vertelt Rushdie drie verschillende verhalen door elkaar. Het eerste gaat over twee acteurs die door een wonder een vliegramp overleven en de rol van engel en duivel opgedrongen krijgen door de schrijver. Het tweede verhaal gaat over de stichting van de islam en daarin staan de passages die tot de ‘fatwa’geleid hebben. Rushdie laat engel en duivel door elkaar lopen en het monotheïstische karakter van de nieuwe religie wordt in twijfel getrokken. Ook wordt de waardigheid van de profeet onderuit gehaald.
Op 28 juli 2001 verscheen een hele pagina van Ton naar aanleiding vanSalman Rushdies roman Woede, Fury in het Engels, die het eerst in Nederlandse vertaling uitkwam als boekenweekgeschenk. Ton Wolf ziet in Woede opnieuw een ‘overdadig, tintelend boek. Je kunt je hart ophalen aan de taal, aan de grappen, aan de bizarre personages, aan de verdubbelingen en de spiegelingen van de plot, aan de inpassing van klassieke en populaire cultuur en aan het scherp getekende portret van een woedende maatschappij van woedende mensen.’ Woede verenigt volgens Ton cultuurverschillen in een verhaal dat recht doet aan de woedende wereld waarin wij allen leven.
Zo besprak Ton Wolf in zeven bijdragen het werk van Salman Rushdie. Onze ex-redacteur en nog steeds actieve medewerker Chandra van Binnendijk zei me, toen we het over deze pagina hadden: ‘Door Ton ben ik van het werk van Salman Rushdie gaan houden’.
Ton Wolf trekt een conclusie die nu zeker nog actualiteit heeft:[…] ‘De roman verzet zich niet tegen het recht van mensen op hun geloof, maar wel tegen opgelegde orthodoxie van allerlei aard, tegen de opvatting dat de wereld heel duidelijk Dit is en niet Dat.’ En een stukje verder citeert hij Rushdie zelf: […] ‘ De Duivelsverzen is een lofzang op de vermenging, onzuiverheid, gedaanteverwisseling die voortkomt uit nieuwe en onverwachte combinaties van mensen, culturen, ideeën, politieke opvattingen, films, liedjes. Het bejubelt de kruising en vreest het absolutisme van de Zuiverheid. Door mengelmoes, allegaartje, een beetje van dit en een beetje van dat, komt het nieuwe in de wereld. Dat is de grote kans die de wereld krijgt door massamigratie en ik heb geprobeerd die kans met beide handen aan te grijpen.’
‘Taal jou verraad ik niet’, een versregel van Michaël Slory in de bundel In de straten en in de bladeren, is de titel van het artikel dat Ton Wolf schreef in dWTL van 5 augustus 2000. Met een aantal korte, eenvoudige gedichten als voorbeelden verwoordt Ton zijn bewondering voor de poëzie van Michaël Slory. De eenvoud
maakt zijn gedichten ‘zo genietbaar’, gedichten die hij ‘oplaadt met gevoelshoogspanning’, waardoor ze onvergetelijk zijn.
Ik zou door kunnen gaan met het noemen van alle schrijvers en dichters over wie Ton Wolf geschreven heeft, auteurs uit verschillende landen, ook uit Suriname, maar nooit met dat ‘switi-Sranan-tintje: literatuur is kunst in taal en als het dat niet is, moet je dat duidelijk in je bespreking laten zien.
Eenaantaljarenbrachten we eind december/ begin januari een rubriek ‘Top Drie’, waarin de medewerkers van dWTL en anderen aangaven wat hun drie favoriete boeken waren. Ton heeft verschillende keren meegedaan. In 1995 koos hij als nummer 1 de bundel van Jit Narain Tussen de woorden is het stil. Over deze dichter heeft hij veel geschreven, met liefde en bewondering. Tons typering van de bundel: ‘De stilte die deze gedichten belichamen, is een weldaad, een oase in de blabla-woestijn’. Op 3 januari 1998 kiest hij voor de Spiegel van de Surinaamse poëzie, samengesteld door Michiel van Kempen, inderdaad een enorme aanwinst voor iedereen die met de Surinaamse poëzie kennis wil maken. In 2003 noemt Ton in zijn Top Drie ook Een geschiedenis van de Surinaamse literatuur van Michiel van Kempen.
Een mooi slot voor deze ‘Spiegel van criticus Ton Wolf’ is zijn bijdrage op 24 december 2010. Hij plaatst kwatrijn 17 van de Nederlandse dichter J.H. Leopold uit Oosters (1924):
Hij
minacht mij, wiens eigen wezen min is
en hij
vindt goed, die zelve goed van zin is;
wie
anderen bepreekt, bespreekt zichzelf,
er komt
niet uit de kruik dan wat er in is.
Ton voegt er zijn eigen kerstboodschap aan toe: ‘Een welkom lesje in deemoed voor iemand als ik, die zo nu en dan voor ‘de Ware Tijd Literair’boeken mag bespreken, en op den duur bijna in eigen gezag zou gaan geloven. In vier regels rekent Leopold af met de kleingeestigen die hun eigenwaarde ontlenen aan het neerhalen van anderen: de krabbenton der roddelaars, de slangenkuil der achterklap. Mogen alle zedeprekers dit ter harte nemen. Wie zonder zonde is… Happy birthday, Jesus!
[Bron:archief van de Ware tijd Literair]

“Het leven blijft, altijd anders, altijd hetzelfde”

Een paar herinneringen aan Ton Wolf

door Geert Koefoed

Ton Wolf was een rationeel ingesteld mens. Een harde werker met een groot verantwoordelijkheidsgevoel, die hoge eisen stelde aan zichzelf en van zijn studenten een grote inzet en ernst verwachtte.
Maar Ton was ook een gevoelsmens. Hij was verknocht aan Suriname, bovenal aan de omgeving waar hij woonde. Hij nam mij vaak mee op een wandeling of een autorit, alleen om met me te delen hoe mooi hij het vond. “Hier is alles op zijn plek”, zei hij eens toen we door Vigilantia reden. Nu bedenk ik dat dat ook voor hemzelf gold: Ton was op zijn plek, in Boxel, in Suriname.
Vorig jaar oktober – het waren mijn laatste bezoeken aan Ton – maakten we op een zondagmiddag een rit over Uitkijk, Creola, en Christina Helena. We vonden het allebei prachtig, zeiden dat tegen elkaar en wezen elkaar dingen aan. Thuis gekomen zei Ton: “We vinden het landschap mooi, maar wat we eigenlijk mooi vinden is het werken, het gezwoeg, de mislukkingen en de successen waarvan het getuigt.” Voor hem had het landschap een vierde dimensie: het was beladen met geschiedenis, mensenwerk; en dat was wat het voor hem ontroerend maakte.
Op een andere – of misschien dezelfde – rit liet Ton mij een life opname van Bruce Springsteen horen, waarin deze, ter introductie van een song, over zijn vader vertelt. “Als je dit hoort,” zei hij, “voel je een mededogen met de hele mensheid”. En dat brengt mij bij een tweede grote liefde van Ton Wolf.
Ton hield hartstochtelijk veel van poëzie. Dit komt tot uiting in de bundels die hij, in samenwerking met de dichters, samenstelde uit ongebundeld werk van Bea Vianen, Begraaf mij in dit gruis (Okopipi, Paramaribo 2002) en Michaël Slory, Waar wordt de lucht gemolken (Vaco, Paramaribo 2003). Voor beide bundels schreef hij ook de inleidingen. “Vliegers van aandacht” heet zijn inleiding tot de bundel van Slory en het is een fantastisch mooi stuk; het is zelf bijna poëzie.
Van twee dingen bezit hij benijdenswaardig veel: tijd en aandacht. Hij kijkt naar een kind, een dier, een vrouw, hij leest een kop in De Ware Tijd; hij hoort een blad vallen; hij ziet het licht verkleuren. (…) Hij schrijft gedichten als vliegers. (…) Vliegers maken de lucht blauwer, de wolken witter en de zon warmer. Ze maken de wind tastbaar. Net als die vliegers stijgen Slory’s gedichten onverwacht om ons heen op, scheppen daardoor diepte en geven aan de gewoonste dingen de kleur van de onmiskenbaar eigen verwondering.
Aandacht is het sleutelbegrip, niet alleen in deze karakterisering van Michaël Slory’s dichterschap, maar ook in zijn inleiding tot Begraaf mij in dit gruis van Bea Vianen: aandacht, ontvankelijkheid en – daaruit voortvloeiend – mededogen:
Bij mij dringt zich een begrip als ‘mededogen’ op als ik lees hoe Bea Vianen ontroerd wordt door de meest alledaagse waarnemingen.(…) Vianens ontroering komt voort uit het inzicht (of is het een gevoel?) dat alles zowel eenmalig als tijdloos is en dat je dus in het eenmalige het tijdloze kunt ervaren en in het tijdloze het eenmalige. En omdat wijzelf evenzeer eenmalig als tijdloos zijn, kunnen wij ons openstellen voor het andere en de ander. Dat bedoel ik met ‘mededogen’: Bea Vianen staat aan de kant van haar onderwerp (…).
Ton en ik spraken vaak over Surinaamse poëzie; wij kenden elkaars voorkeuren. Toen ik hem in één zo’n gesprek vorig jaar oktober vroeg wat in zijn ogen een gedicht tot een ‘groot’ gedicht maakte, bracht hij dezelfde gedachte onder woorden: “Wat een gedicht voor mij groot maakt is het samengaan van het onnadrukkelijke en het tijdloze”. Ik vroeg hem of Shrinivási’s ‘Wij zien jullie gaan met handtassen’ (over de uittocht van Surinamers naar Nederland in de jaren ’70) daar een voorbeeld van was. “Ja, zeker,” zei hij, “en natuurlijk ook dat prachtige gedicht van Chitra Gajadin ‘toen had mijn moeder geen geld’. Dat ontroert mij telkens weer, iedere keer dat ik het lees.”
Als ik deze twee grote liefdes van Ton Wolf, die voor het, door mensen bewerkte, Surinaamse land en die voor Surinaamse poëzie met elkaar in verband breng, zie ik dat zij uit één en dezelfde bron voortkwamen: bewondering, liefde en mededogen voor de zwoegende, o zo kwetsbare, maar tegelijk ‘tijdloze’ mens. Ik laat Ton nog een keer zelf aan het woord, want beter en mooier kan ‘het tijdloze in alles wat voorbijgaat’ niet gezegd worden:
Je kunt heen en weer blijven staren tussen Peperpot en Staatsolie, in de ban van het verleden of van de toekomst, gegrepen door wroeging of begoocheld door grootsheid. Maar na een tijdje zie je dat die beelden hun betekenis krijgen van de rivier ertussenin. Die beweegt, die stroomt, die blijft – doordat ze aldoor voorbijgaat. Koffie ging, stookolie gaat, de rivier blijft. Het verleden ging, de toekomst komt, het leven blijft, altijd anders, altijd hetzelfde. (Uit de inleiding tot Begraaf mij in dit gruis)

Chitra Gajadin – zwart omrande ogen spelen wolken

Voor Ton Wolf

 

zwart omrande ogen spelen wolken

op een middag dat ik er ben en niet
raapt mijn hand een blad op het erf
waar ben ik nu waar onderweg heen
volgt de schaduw van een droom mij
waarheen verlangen armen uitstrekt
ontvouwen verwarde vleugels zich uit
de middag droogde gulzige sporen in
mijn vingers kleefden aan wat raakt

Ton Wolf is niet meer

door Michiel van Kempen

Vandaag, zondag 4 september 2011, is Ton Wolf niet meer onder ons. Dat moment zat eraan te komen, want de kanker die hem sloopte, haalde hem steeds sneller neer. Hij was soms nog geen dag het ziekenhuis uit en weer terug in zijn huis met het grote erf ver weg aan de Highway, of hij voelde weer ergens een knobbeltje dat er niet thuishoorde en kon stante pede terug naar het hospitaal. Je hebt geen keuze dan erin te geloven dat de medische stand toch nog wel een wondertje zal kunnen verrichten, daarvoor zet je graag even je rationele denkvermogen uit.

Rationeel denkvermogen: als je iemand daarmee kunt associëren was het Ton Wolf wel. Hij was op en top de nuchtere bakra in Suriname, atheïst in een land van heel veel godvruchtigen, droge leraar die toch heel erg populair werd bij zijn leerlingen. Nuchter, plezierig ironisch, tuk op de wonderen van de techniek, de pc, de Blackberry die het hem toestond de mooie plaatjes te bekijken die ik hem op zijn ziekbed toezond om hem op te monteren. Eerder een taalkundige, zou je denken, dan een letterkundige, maar toch met een buitengewone sensitiviteit voor literatuur, zoals ikzelf mocht merken toen ik hem aan het IOL les gaf (hij was ouder dan ik en een veel ervarener leraar). Die literaire sensitiviteit zette hij ook om in een aantal artikelen en in recensies van Latijns-Amerikaanse en Engelstalige diasporaliteratuur: Borges, Naipaul, Rushdie, Vargas Llosa. En kijk, daar begon hij kwatrijnen te schrijven, vaak een luchtig spel, natuurlijk met veel ironie, maar soms ook doorstotend tot het wezenlijke van het leven.

Maar wie van zijn vrienden kende hem nu werkelijk goed? Wie had kunnen denken, dat hij nog – de vijftig voorbij – opeens een prachtig mannetje met de naam Joël op de wereld zou zetten? Het stemt droevig dat hij die hartendief niet als vader zal kunnen begeleiden naar de volwassenheid. Maar de wetenschap dat het vele goede in Ton genetisch wel zijn weg zal vinden, geeft toch ook een beetje troost. Zoals hij dat zelf aan zijn lezers gaf met dit kwatrijn:

Wie valt, ziet toe dat hij spoedig staat.

En wie doet nooit wat hij liever laat?

Men kan zich ook te veel verwijten:

een weg weet zelf niet waar hij gaat.

 

Ton Wolf – Kwatrijn

Al heb ik weinig haar, de kapper maakt het minder.
De schaar danst om mijn hoofd als een vertoornde vlinder.
Hij praat met al wie wacht, hun eigen taal, en lacht.
De spiegel ziet mij aan en peilt hoe ik mij hinder.

 

  • RSS
  • Facebook
  • Twitter