blog | werkgroep caraïbische letteren
Posts tagged with: Vries Erwin de

Nederland blijft verantwoordelijk voor misdaad tegen menselijkheid

 
Bij lancering donatiecampagne slavernijmonument

door Stuart Rahan
De start van de donatiecampagne in Nederland voor het slavernijmonument in Suriname is net geweest. “Wij spreken onze Nederlandse regering aan op haar historische verantwoordelijkheid”, vindt Biekman, voorzitter van het Landelijk Platform Slavernijverleden in Nederland.
“Ik zou het toejuichen als meneer Bottse met de organisaties in Suriname in het reine te komen”, roept Biekman op, die hoopt dat het spreekwoord dat in het huis van de timmerman de banken kraken niet bij toepassing op hem is.
Voor Winston Wirht (r) is de komst van het monument voor het slavernijverleden een ‘yeye tori’ die hem in een droom werd opgedragen. Barryl Biekman (l) was de gelukkige koper van het eerste geveilde aurum.
Geen uitsluiting
Het Broki-collectief spreekt zijn ernstige afkeuring uit over de intentie die er bestaat in de samenleving om aan de Nederlandse regering een bijdrage te vragen voor de vervaardiging van het monument. Tegen Starnieuws zegt Bottse ook niet te willen dat de Surinaamse regering geld steekt in het slavernijproject. Onbegrijpelijk, vindt Biekman. “In feite zegt Bottse dat er geen geld moet komen voor het reconstrueren van het geschiedenisonderwijs, er geen nieuwe geschiedenisboeken moeten komen en dat het onderwijscurriculum niet aangepast moet worden. In de kern van zijn verhaal mag de dader vrijuit gaan”, stoort Biekman zich aan de kortzichtigheid van Bottse. “In dit kader benaderen wij iedereen. Als hij geen geld wil dan moet hij het monument zelf financieren. Toch weet Biekman enige waardering op te brengen voor het feit dat Bottse voor het monument is dat door kunstenaar Erwin de Vries is gemaakt. “Wij volgen de route van Winston Wirht (voorzitter van de stichting Green Heart Foundation International en initiatiefnemer, red.). Die sluit niemand uit. Als de Surinaamse overheid vindt dat elke Surinamer een aurum moet hebben, dan juich ik dat toe. En als een gemeente hier in Nederland voor de gemeenteambtenaren een aurum wil, dan zeg ik geen nee. We kunnen later zeggen dat dit monument tot stand is gekomen door schuldbekentenis van de nazaten van de daders vanwege hun goede wil dat er iets moet gebeuren.”
Wirht daarentegen is iets milder in zijn reactie naar Rudi Bottse toe. “Dat is de aanpak van de goeie man. Ik sluit niemand uit. Ik sluit geen enkele instantie of persoon uit. Als er een donatie komt van het Rijk, voilà. Het maakt mij niet uit. We staan er open voor en dat hebben wij ook meegedeeld aan Nederlandse ambassade in Suriname. Zij hebben additionele informatie opgevraagd. Wij hebben die opgestuurd en wachten af.”
Half miljoen aurums
Er is een minimaal bedrag van 400.000 US dollar nodig voor het monument en een nader bedrag voor de inrichting van het William Kraanplein, waar het monument moet komen te staan. Voor iedere donatie krijgt de gever een gouden gedenkaurum van 0,05 gram met een afbeelding van het monument erop en een exclusieve tekst bedacht door de donateur. Als het aan Wirht ligt, moet iedere Surinamer zo’n aurum hebben. Voor hem is het een financieel onderpand dat in tijden van nood kan worden ingewisseld. Hij wil er een half miljoen van laten maken waarvan de eerste tweehonderd aan president Bouterse overhandigd zullen worden met de vraag: “What’s your motion?” Consul-generaal in Amsterdam, Roy Lieuw A Sie, heeft voor zijn tweeëntwintig personeelsleden elk een aurum gekocht. Zijn droombeeld is dat het aurum als relatiegeschenk aan bezoekende diplomaten en politici aan Suriname aangeboden wordt. Er zijn plannen om landen als India met ruim één miljard inwoners te interesseren voor zijn aurum. “Indiërs houden van goud en als vijftien miljoen mensen belangstelling tonen, ben ik al tevreden.” Het is de bedoeling dat het monument op 25 november dit jaar wordt onthuld. Wirht denkt dat naast de kosten voor het monument en de inrichting van het plein er ook een groot feest moet worden gehouden, zoals hij zich de Bigi Spikri kan herinneren toen Suriname honderd jaar afschaffing slavernij vierde in 1963. Daarnaast moet er een basis worden gecreëerd voor verdere sociale en culturele emancipatie van de doelgroep.
Het ontwerp van het slavernijmonument door Erwin de Vries
Yeye tori
“Ik heb die calling gehad in mijn droom. Ik kan er niets anders aan doen dan daaraan gehoor te geven. I have to do it,” luidt de verklaring van Wirht. Het is niet de eerste keer dat er stemmen opgaan voor de oprichting van een monument ter nagedachtenis van het slavernijverleden. Verschillende bronnen gaan zelfs terug naar 1913. In 1953 en 1963 is in de archieven van Vereniging Ons Suriname informatie opgedoken waarin de plannen er ook waren. Door onduidelijke redenen zijn die plannen toen niet uitgevoerd. Zoals het er nu naar uitziet, zal na honderdvijftig jaar afschaffing slavernij het monument er wel komen. Helaas zal de onthulling niet op 1 juli 2013 plaatsvinden en of de streefdatum van 25 november dit jaar, de dag van de staatkundige onafhankelijkheid van Suriname gehaald wordt, is nog maar de vraag. Dat het er komt, is een ding wat zeker is. Tenminste, als het aan Wirht ligt. Voor hem is het een zoals hij het noemt ‘yeye tori’, die hem genoodzaakt heeft dit tot zijn levenstaak te maken.-.
Een aurum of goudcertificaat dat elke donateur krijgt voor zijn bijdrage aan het monument voor het slavernijverleden in Suriname. Voor SRD50, USD15 of 15 euro kan iedereen in aanmerking komen voor zo’n aurum.
[uit de Ware Tijd, 27/04/2013]

Start donatiecampagne voor opzetten Slavernijmonument in Suriname

In verband met de donatiecampagne voor het opzetten van een nationaal Slavernijmonument in Suriname, zullen deze maand twee informatiebijeenkomsten in Nederland worden gehouden. De hoofdspreker is drs. Winston Wirth uit Suriname. Hij zal het project toelichten en de start van de campagne in Nederland inluiden.
De bijeenkomst voor de regio Amsterdam en Utrecht vindt plaats op zondag 21 april, in het gebouw van de Vereniging Ons Suriname aan de Zeeburgerdijk 19A te Amsterdam(15.00u-18.00u). Voor de regio Rotterdam/Den Haag is dat op woensdag 24 april in het gebouw van Stichting Trefcentrum Wi Masanga, Rauwenhoffstraat 39 te Rottetdam (17.00u-20.00u).
Tijdens de bijeenkomsten heeft u de gelegenheid om vragen te stellen en het gedenk Aurum(*) inclusief een videopresentatie over ‘the making of’ en de maquette van het slavernijmonument te bezichtigen. Ook kunt u desgewenst direct na de bijeenkomst uw deelname donatieformulier invullen.

(*) Bij elke donatie van SRD 50, 15 US dollar of 15 euro krijgt elke donateur als blijk van waardering een gedenk Aurum met daarop een beeltenis van het Slavernij Monument

Kunstenaars willen competitie voor ontwerp slavenmonument

door Tascha Samuel

 

Paramaribo – De Green Hearts Foundation (GHF) van Winston Wirht heeft het initiatief genomen om te zorgen voor de financiering van het project van de Stichting Nationaal Monument Slavernij Verleden. Dit houdt in het werven van fondsen voor het opzetten van het monument ter herdenking van de slavernij.
De stichting heeft besloten dat het ontwerp van kunstenaar Erwin de Vries, dat 400.000 US dollar kost, het monument zal worden dat zal verrijzen op een plek in Suriname. Velen vragen zich echter af waarom er is gekozen voor het ontwerp van deze kunstenaar en er geen nationaal contest is gehouden voor het ontwerpen van het monument.
Richtlijnen en criteria
“Jaaa. Dat vind ik ook”, antwoordt ontwerper en kunstenaar Hennah Brunings, als haar gevraagd wordt over de mogelijkheid van een nationaal contest. Het feit dat het ontwerp van de Vries gewoon een kopie is van het monument dat in Nederland staat, valt bij haar ook niet in goede aarde. Volgens de kunstenares zou dit nationaal monument gemaakt moeten worden onder strenge voorwaarden met duidelijke richtlijnen. De jury moet deskundig zijn. Ook zou men niet moeten schromen om kunstenaars van Surinaamse afkomst in diaspora te betrekken. Het kunstwerk moet in ieder geval de natie aanspreken. “Ik ben deel van de natie, mijn overgrootmoeder was een slavin.”
Erwin de Vries met zijn ontwerp voor een slavernijmonument in Suriname.
Foto © Michiel van Kempen
Staat van dienst
Armand Zunder geeft aan dat het ontwerp zeker niet hetzelfde als het in Nederland staande kunstwerk is. “Het is niet zo dat er zomaar gekozen is voor het ontwerp van de Vries. Hij is de enige met zo een staat van dienst. De Vries heeft een trackrecord voor het ontwerpen van monumenten van dit kaliber en ook dit thema. Daarnaast is hij Surinamer”, stelt Zunder. Hij geeft aan dat een mogelijke internationale verkiezing minimaal twee jaar in beslag zou nemen. “Ik heb er geen bezwaar tegen. Het is juist goed. Het is ook grani geven aan een grote kunstenaar van eigen bodem”, stelt Zunder resoluut.
Liever open call
“Wanneer krijgen wij dan een kans”, vraagt kunstenaar Marcel Pinas zich af. “Met alle respect voor de kennis en prestaties van de Vries. Ik heb niks tegen hem, en dan hoef ik het niet te maken, maar wanneer krijgt de jonge generatie dan de kans”, vraagt Pinas. Ook hij stelt voor dat er liever een open call was geweest. Hij benadrukt dat daarbij goede criteria en een kundige jury van groot belang zijn. Pinas vindt het niet eerlijk dat er met een monument van groot nationaal belang op dergelijke wijze is omgegaan. De kunstvisionair stelt dat hij ervaart dat je vaak niet aan bod komt als je geen connecties hebt. Hij verwijst daarbij naar de totstandkoming van het logo van Carifesta. Er is hiervoor ook geen competitie of iets dergelijks uitgeschreven.
.
[uit de Ware Tijd, 12/04/2013]

Goud voor donateurs Slavernijmonument

door Audry Wajwakana

Paramaribo – Donateurs die een financiële bijdrage leveren voor het Slavernij Monument ontvangen een gouden aandenken. Dit in de vorm van een Aurum dat door het Amerikaans bedrijf Valaurum Inc. wordt geproduceerd.
Winston Wirht van de Green Hearts Foundation geeft uitleg over de donatiecampagne voor het Nationaal Slavernijmonument. Op de achtergrond de 24 karaatsgouden plaat waarvoor donateurs in aanmerking kunnen komen. Foto: Stefano Tull.
Dat maakte Winston Wirht, voorzitter van de Green Hearts Foundation (GHF) , gisteren tijdens een persconferentie bekend. “Bij elke donatie van SRD 50, 15 US dollar of 15 euro krijgt elke donateur als blijk van waardering een Aurum met daarop een beeltenis van het Slavernij Monument”, zegt Wirht. Dit aurum is gepatenteerd.
De Foundation heeft het initiatief genomen om te zorgen voor de financiering van dit project van de Stichting Nationaal Monument Slavernij Verleden omdat die de financiële middelen niet los kon krijgen. “Bij de introductie van het product Aurum tijdens de United Business Fair, hebben bedrijven en individuele personen zich middels intekening opgegeven een donatie te doen. “Hierdoor komen zij als blijk van waardering in aanmerking voor een Aurum”, zegt Wirht. De Aurum is een 24 karaats vliesdunne gouden plaat die een grootte heeft van een dollar biljet. Gulle donateurs die SRD 5.000, 1.500 US dollar of 1.500 euro of veelvouden daarvan geven, kunnen hun naam of logo op 100 Aurums of veelvouden daarvan gedrukt krijgen. “Zo kan eenieder zich verbonden voelen met het goede doel”, zegt Wirht.
Erwin de Vries. Foto @ Nicolaas Porter
Additionele kosten
De donatiecampagne van het project, dat totaal SRD 1.5 miljoen zal kosten, zal ook in Nederland gevoerd worden. Wirht zegt deze maand naar Nederland te vertrekken om deze campagne te lanceren in samenwerking met Barryl Biekman, voorzitter van het Landelijk Platform Slavernijverleden.
“De prijsopgave van de kunstenaar Erwien de Vries komt neer op ongeveer 400.000 US dollar, maar er komt meer bijkijken voor de onthulling en dat was niet meegenomen”, verduidelijkt Wirth die op een groter bedrag mikt.
De additionele kosten van het project worden door zijn Foundation betaald. “De omgeving van het kunstwerk zal moeten worden verfraaid en ook de onthulling zal indrukwekkend moeten zijn”, belooft Wirht. De plek waarop de monument komt te staan, kan hij nog niet doorgeven maar hij hoopt dat wanneer officieel om toestemming gevraagd wordt, goedkeuring zal worden gegeven voor het William Kraanplein (Poelepantje). “Het gaat immers om een plek die historisch verbonden is met de Afro-Surinaamse groep.”
[uit de Ware Tijd, 04-04-2013]

André Loor krijgt bronzen kopstuk bij Nas

door Euritha Tjan A Way

Het voorstel van stichting Sranan Boeroe om een bronzen kopstuk van Andre Loor te plaatsen bij het Nationaal Archief, is gehonoreerd door Biza-minister Soewarto Moestadje. Vandaag om tien uur vindt op het terrein van het Nationaal Archief Suriname (NAS) aan de Mr. J. Lachmonstraat nr. 174 de onthulling van dit kopstuk plaats.

Nationale Archivaris Rita Tjien Fooh-Hardjomohamad vertelt waarom de stichting speciaal vroeg om deze locatie. “Andre Loor heeft zich ingezet voor het doen van onderzoek naar de geschiedenis van Suriname en de geschiedbeoefening in ons land. Hij heeft in 1980 een rapport uitgebracht over de staat van het archiefwezen. In dat rapport heeft hij ook advies uitgebracht aan de toenmalige regering voor een geheel moderne archiefruimte met studiezaal en alle toebehoren. Vrijwel alle adviezen die hij toen gaf hebben wij nu opgevolgd. Dus het is ons een waar genoegen om het kopstuk hier te hebben”, meent Tjien Fooh die meldt dat het verzoek van de stichting Sranan Boeroe al aan de vorige Biza-minister Maurits Hassankhan was gedaan.

Mini-expo
Naast de onthulling zal er ook een mini-expositie te bezichtigen zijn met werken van Loor. Audrey Koenders Chef Educatie en Voorlichting bij het NAS, vertelt dat de werken geleend zijn van De Surinaamsche Bank. “Het zijn boekwerken van onderzoeken die Loor gedaan heeft zoals 130 jaar Openbare Werken, Telecom en Bouwnijverheid, 150 jaar Boerenkolonisatie en 150 jaar Albina. Na deze ééndaagse mini-expo gaan zijn werken weer terug naar De Surinaamsche Bank.”

Liefde
Naast toespraken van Tjin Fooh, Moestadja, oud-collega en vriend Walter Tjon A Tjieuw en vertegenwoordigers van Stichting Sranan Boeroe, komt ook geschiedkundige Mildred Caprino aan het woord. Zij zal namens het Instituut voor de Opleiding van Leerkrachten waar Loor jarenlang aan verbonden is geweest het woord voeren.
“Als leerling kom je eerst in aanraking met geschiedenisleerkrachten en later met geschiedenisdocenten. Die heeft Loor jarenlang opgeleid op het IOL en naast het technische en de vaardigheid om het werk goed te kunnen doen, heeft hij mensen zeker ook de liefde voor geschiedenisonderzoek van Suriname zelf bijgebracht. Het kopstuk dat onthuld zal worden is vervaardigd door kunstenaar Erwin de Vries. De inloop morgen is om half tien en de plechtigheid duurt tot elf uur waarna er tijd is voor gezellig samenzijn met de historicus.”

[uit de Ware Tijd, 10/05/2012]

Foto: @ Carbière Obscura

‘Geest van Clark Accord moet bewaard worden’

door Julie Bervoets

Paramaribo – De familie Accord wil allerlei activiteiten organiseren om de creatieve en artistieke geest van de multigetalenteerde Surinamer Clark Accord te bewaren. Gisteren vierde de familie voor het eerst Clark’s verjaardag sinds hij overleed aan maag- en darmkanker. “Het is een heel emotionele dag voor ons”, zei zus Mavis Accord.

Accord verhuisde op z’n zeventiende naar Amsterdam om daar de HAVO-school af te maken. Nadien studeerde hij nog voor verpleger en visagist. Voor zijn werk als visagist werd Accord over de hele wereld gelauwerd.

Mavis Accord vertelt op een persconferentie dat er verschillende activiteiten zullen worden georganiseerd in teken van Clark Accord. Op de foto ziet u ook nog het beeld van Clark Accord gemaakt door Erwin de Vries (rechts).

Hij mocht onder andere werken in toonaangevende steden als Milaan, New York, Parijs en Londen. Clark Accord had meerdere talenten. Hij gebruikte zijn scherpe pen om columns voor bladen als Het Parool, Trouw, Elle en Marie-Claire te schrijven. Accord kan ook enkele boeken onder zijn naam zetten. Zo is onder andere De Koningin van Paramaribo en Plantage d’Amour van zijn hand. Uit dat laatste boek wil de familie Accord van 7 tot en met 11 mei voorlezen op verschillende scholen. “We willen jongeren aansporen om meer te lezen. Lezen moet iets leuk zijn”, zegt Rosita Leeflang, de tweede secretaris van de commissie Accord.

Bovendien organiseert de familie Accord ook een grootschalige schrijfwedstrijd. “Kinderen tussen de acht en dertien jaar kunnen een prozaverhaaltje van tweeduizend tot drieduizend woorden sturen naar mvsaccord@gmail. com tot en met 1 mei. De beste tien verhalen worden gepubliceerd en de top drie krijgt een geldprijs van respectievelijk honderd, tweehonderdvijftig en vijfhonderd euro”, zegt Arlette Godfried van Schrijversgroep ’77. “We willen jonge Surinaamse schrijverstalenten een impuls geven om verder te gaan met schrijven”, zegt commissielid Maikel Austen.

“De winnaars worden bekendgemaakt op 11 mei, dan zal Clark exact een jaar geleden gestorven zijn. Het moet een flamboyant gebeuren worden, niet iets treurig. Het werk van Clark moet op een artistieke manier beleefd kunnen worden”, aldus Austen. Waar het precies zal plaatsvinden op 11 mei kan Austen nog niet vertellen. “Misschien gaan we wel naar het Hoekhuis. Het moet zeker een gebouw zijn met historische waarde.”

[uit de Ware Tijd, 07/03/2012]

Kodjo, Mentor en Present Pren krijgt toegevoegde waarde

Paramaribo – De herdenking van de executie van de drie slaven Kodjo, Mentor en Present mag geen jaar ongemerkt voorbijgaan voor de stichting Feydrasi Fu Afrikan Srananman. Van het jaar zal de stichting haar uiterste best doen dat het plein meer waarde krijgt. Zo zal er een ‘Kodjo, Mentor en Present monument’ opgericht worden.

Vandaag wordt voor de vijftiende keer middels kranslegging, speeches, optredens en gedichtenvoordracht op het Kodjo, Mentor en Present Pren invulling geven aan deze herdenking.

Mevrouw Elly Purperhart woonde vorig jaar de bijeenkomst op het Kodjo, Mentor en Present Pren bij en deed enkele ritueel gebeden terwijl zij de grond met water besprenkelde. (dWT archieffoto)

Enkele belangrijke figuren die vanaf de oprichting van dit plein erbij betrokken zijn geweest, richten vandaag een woord tot het publiek. Daarnaast zijn er optredens van onder andere de dansgroep Saisa, Naks met Apinti en Djembe drum en voordracht van gedichten.

Verder komt er een toelichting van kunstenaar Erwin de Vries die het ontwerp van het ‘Kodjo, Mentor en Present monument’ zal maken.

“Het eerste waar je aan denkt, is dat je bijvoorbeeld verminkte mannen zou zien, omdat het om een levensverbranding gaat. Maar neen hoor, ze zijn drie helden, drie sterke mannen. In mijn ontwerp staan ze heel trots naast elkaar voor zich uit te kijken”, zegt de zeer tevreden kunstenaar de Vries. Hij heeft de officiële opdracht nog niet gehad, maar heeft al een kleine schets van 60 bij 50 cm gemaakt. Dit ontwerp zal hij vandaag aan het publiek laten zien.

Eind 1999 kreeg de stichting toestemming van de commissie, het plein te vernoemen naar Kodjo, Mentor en Present.

Sedert de onthulling van het plakkaat en plein op 26 januari 2000, zijn de onderhandelingen over het plaatsen van het monument op het plein met de commissaris gaande. “We zijn er vanaf 2000 mee begonnen, maar we hebben geen financiering gekregen”, zegt Iwan Wijngaarde, voorzitter van de Feydrasi Fu Afrikan Srananman in gesrpek met dWT.

De voorzitter gaf aan bij verschillende instanties te hebben aangeklopt voor sponsoring, maar wilde niet door blijven drammen daarover. “Maar we pakken het nu weer serieus op!”, zegt hij. Vooral omdat het volgend jaar al 180 jaar is dat de drie slaven levend werden verbrand en 150 jaar afschaffing van de slavernij.

Volgens Wijngaarde is het daarom ook zeer belangrijk, dat er een monument komt. Hij zal de overheid wederom verzoeken ruimte te maken op het plein voor het monument en een tuin voor beplanting, zodat die er fatsoenlijk uitziet. “We hebben dit al vaker geprobeerd, maar ons verzoek is nooit ingewilligd. We zullen het weer proberen, want zo krijgt het plein ook internationale bekendheid. Het gaat tevens om een belangrijke gebeurtenis in de geschiedenis.” In tegenstelling tot voorgaande jaren beginnen de activiteiten dit jaar ‘s middags. Volgens de voorzitter is het ’s morgens te druk om een krans te leggen.

Iwan Wijngaarde, voorzitter van de Fedrasi fu Afrikan Srananman en de maker van het kunstwerk Erwin de Vries staan bij het ontwerp van het beeld van Kojo, Mentor en Present. Op 26 januari 2012 vond de feestelijke onthulling van het ontwerp (nog geen geld voor uitvoering) plaats bij het Kojo, Mentor en Presentplein aan de Heiligenweg. Foto: Cedric Cooman

Educatie

Twee jaar geleden heeft de organisatie middels een lezing — de geschiedenis van crimineel tot held — de scholen meer informatie over deze helden gegeven. Het schrijven van opstellen met als onderwerp ‘Wie bepaalt zijn helden?’ en inleidingen over het drietal waren enkele educatieve activiteiten die toen op de scholen werden ontplooid. De stichting heeft tevens de ontwikkelingen over het Kodjo, Mentor en Present Pren rond 2000 vastgelegd in informatieboekjes. Deze boekjes zijn ook geschikt voor scholieren. Jammer genoeg zijn die nog niet in de bibliotheken verkrijgbaar, maar wel bij de stichting.

[uit de Ware Tijd, 26 en 27/01/2012]

Vader Surinaams volkslied geëerd

door Donovan Mijnals

Paramaribo – Zesendertig jaar na de staatkundige onafhankelijkheid van Suriname werd donderdag een kopstuk van Henry Frans de Ziel onthuld. Het kopstuk is vervaardigd door Erwin de Vries. Nadat de eerste versie door onverlaten is gestolen en daarna nooit is teruggevonden, maakte De Vries uit eigen middelen een tweede.

De Ziel die beter bekend staat als Trefossa was de schrijver van het nationale volkslied en de bedenker van het woord Srefidensi. Srefidensi is het Sranan-equivalent van het woord onafhankelijkheid.

Trefossa is donderdag vereeuwigd met een door Erwin de Vries vervaardigd kopstuk aan de oostzijde van het Presidentieel Paleis. Het Surinaams volkslied is door hem geschreven. Rechts op de foto Erwin de Vries. (Foto: @ Stefano Tull)

Totstandkoming

De stichting H.F. De Ziel, Carlo Jadnanansing en verzekeringsmaatschappij Self Reliance hebben allen een bijdrage geleverd bij de totstandkoming van dit kunstwerk. Maar ook vanuit de regering is ondersteuning verleend.

Twee kinderen helpen de gedenkplaat bij het kopstuk van Trefossa te onthullen. Op de plaat staat het door de dichter geschreven Surinaams volkslied gegraveerd. (Foto: @ Stefano Tull)

Gedurende Trefossa zijn leven heeft de dichter zich voortdurend ingezet voor de erkenning van het Sranan als een taal waarin eveneens prachtig geschreven kan worden. Hij gaf daarbij het voorbeeld door zelf gedichten in die taal uit te brengen. Ook maakte hij zich sterk voor natievorming. In de tekst van het volkslied, waarin hij oproept het land op te bouwen, komt dat ook heel sterk naar voren. “Helaas is die droom van natievorming nog geen realiteit geworden”, benadrukte Johan Roozer, voorzitter van de stichting F. H. de Ziel in zijn speech.

Onthulling

Bij de onthulling waren enkele hoogwaardigheidsbekleders en andere bekende Surinamers aanwezig. Denise Jannah bracht een gedicht van Trefossa ten gehore dat ze op muziek gezet heeft. Verder kon het publiek ook genieten van de Politie kapel. Helga Held was namens de familie afgevaardigd om bij de plechtigheid aanwezig te zijn. In een zeer bewogen speech deelde Held met het publiek dat ze met een dubbel gevoel aanwezig was. De familie moest onlangs afscheid nemen van Hilda de Ziel, een zus van Trefossa.

Hilda was onder meer naar Suriname afgereisd om de vereeuwiging van haar broer speciaal mee te kunnen maken, maar zag die wens niet in vervulling gaan. “Ze was zoveel van plan. Onder meer zijn nalateschap nader bekijken en naar het archief gaan…” Maar dan stokt haar stem en ze krijgt het even te kwaad.

Toch gaat ze dapper verder met haar relaas. “Hilda, als ik er niet meer ben, zorg dat de kinderen toegang hebben tot alles wat ik heb geschreven”, zou Trefossa zijn zus in de laatste momenten van zijn leven gesmeekt hebben. “Ik laat dit na aan het Surinaamse kind.” Held hield de menigte verder voor dat hoewel er geen mannelijk nageslacht is om de naam De Ziel voort te zetten, die toch zal blijven bestaan, en wel in eenieder.

“Want ieder mens heeft een ziel”.-.

Gronmama

Mi a no mi solanga mi brudu
fu yu a n’e trubu
na ini den dusun titei fu mi
Mi a no mi solang mi lutu
n’e saka, n’e sutu
mi gronmama
Mi a no mi solang m’no krari
fu kibri, fu tyari
yu gersi na ini mi dyodyo.
Mi a no mi solanga y’ n’e bari
f’ prisir’ ofu pen
na ini mi sten.

Trefossa, pseudoniem van Henri Frans de Ziel
(Paramaribo, 15 januari 1916 — Haarlem, 3 februari 1975)

Trefossa was in Suriname onderwijzer, redacteur en bibliothecaris. Hij schreef het volkslied van Suriname ‘God zij met ons Suriname’ (Opo! Kondreman): God zij met ons Suriname. Hij verheff’ ons heerlijk land. Hoe wij hier ook samen kwamen. Aan zijn land zijn wij verpand.

Wat Trefossa kon, deed hij met taal. Door alle Surinamers één taal te geven, wilde hij eenheid in het land brengen. De boodschap die Surinamers te vertellen hadden, moest worden gehoord. En ze moest worden uitgesproken in een ‘eenheidstaal’ die alle verschillende bevolkingsgroepen met elkaar zou verbinden. Trefossa maakte duidelijk dat de Surinaamse taal, het Sranan, meer was dan een soort Neger-Engels, slaven- of markttaal. Hij maakte er literatuur van, verdichtte de werkelijkheid in het Sranan en bedacht nieuwe woorden.

Trefossa en zijn vrouw Hulda Walser

De dichter Henny de Ziel was een van de eersten die gedichten schreef in de Surinaamse taal (het Sranan). Deze auteur van het Surinaams Volkslied publiceerde in 1957 onder het pseudoniem Trefossa de dichtbundel Trotji wat in het Sranan ‘aanhef’ of ‘voorzang’ betekent. Hierin toonde hij de veelzijdigheid van het Sranan als literaire taal en demonstreerde dat ideeën en emoties zich op een heel persoonlijke wijze in deze taal laten uitdrukken.

De uitgave van Trotji, de eerste dichtbundel in het Sranan, was een initiatief van Voorhoeve, die de gedichten had geselecteerd en van annotaties, vertalingen en een verklarend essay had voorzien. Hij had de taalkundigen Hellinga en Pée bereid gevonden de bundel in te leiden.Trotjiwordt nog altijd beschouwd als een mijlpaal in de Surinaamse literatuur.

Met zijn bundel Trotji gaf Trefossa in 1957 de opmaat tot een waaier van literaire activiteit. Verschillende dichters hebben getuigd van de inspiratie die uitging van zijn poëzie, “…Nooit eerder werd over zo’n breed front een heroriëntatie gezocht op het eigene als in de jaren na 1957, en nooit eerder was de eigen identiteit zo indringend object van literaire verbeelding.”

Dankzij Trotji werd het Sranan erkend als een volwaardige literaire taal en een hele generatie dichters trad in de voetsporen van Trefossa. Trefossa verhief het Surinaams tot universele poëzietaal.

[uit de Ware Tijd, 14/01/2012]

Borstbeeld Henri de Ziel, eerbetoon voor markante dichter

‘Srefidensi’, het Surinaamse woord voor onafhankelijkheid, is bedacht door Henri Frans de Ziel (pseudoniem Trefossa). De talentvolle Surinamer die de zielen van meer dan een half miljoen mensen beroert bij het zingen van het volkslied, is zichtbaar vereeuwigd. Zijn kopstuk werd donderdag ceremonieel onthuld aan de oostzijde van het presidentieel paleis. Het kunstwerk is vervaardigd door Erwin de Vries.

Borstbeeld van Trefossa aan de oostzijde van het presidentieel paleis. (Foto: René Gompers)

Carlo Jadnanansing, de stichting H.F. de Ziel en assurantiemaatschappij Self Reliance hebben ervoor gezorgd dat dit project kon worden uitgevoerd. Er is ook alle medewerking gekregen van de regering.
Alle betrokkenen zijn het roerend met elkaar eens. De Ziel is één van de grootste dichters van Suriname. Voorzitter van de stichting Johan Roozer benadrukt de bijdrage die de dichter heeft geleverd aan het verheffen van het ‘Sranan’.

Wan enkri gado-momenti
Maurice Roemer, directeur van Self Reliance, zegt dat hij zich vereerd voelt als verzekeraar om een financiële bijdrage te kunnen leveren aan dit project. Jadnanansingh is verheugd dat het gedicht ‘Wan enkri gado-momenti’ is gegraveerd op de sokkel. Schrijfster Cynthia McLeod heeft de dichter goed gekend. Zij vertelde dat De Ziel in gedachten verzonken was en de straat overstak in Amsterdam. Ineens remden een tram, een auto en een motorfiets voor hem. Het was een hachelijk moment. Toen hij thuis aankwam, schreef hij het gedicht, waarbij hij in een oogwenk geconfronteerd raakte met de dood. “En op dat moment, roep je om je moeder. Het gedicht is tijdloos.”

Minister Raymond Sapoen roemde De Ziel om zijn verdiensten die zijn sporen heeft nagelaten. Hij was een markante persoonlijkheid. De bewindsman merkte op dat ook 35 jaar na zijn dood steeds meer wordt beseft hoe belangrijk het geloof in eigen kunnen is. Namens de familie bedankte Helga Held iedereen die een bijdrage heeft geleverd om dit project te realiseren. Hoewel er geen mannelijke nakomelingen zijn, “leeft De Ziel in ieder mens”, zei Held treffend.

Wan enkri gado-momenti

Wan enkri gado-momenti, nomoro,
e poko na wi mindri.
ma en meti span
lek te hondro jari
sinta na wan

Sisi, mi m’ma,
agen mi moe kari joe nen.
Kibri mi!
mi na wan péri
di soetoe kon dja
eloe foe mi!
ef mi no doro
foe boro
boeba foe ten.

Trefossa

[van Starnieuws, 13 januari 2012]

Prachtige plaats gloednieuwe Trefossa-kop

door Tascha Samuel-Aveloo

Paramaribo – Aan de oostzijde van het Presidentieel Paleis – buiten het terrein – zal het borstbeeld van Henri Frans de Ziel beter bekend als Trefossa worden onthuld tijdens een speciale ceremonie gehouden door de Henri Frans de Ziel Stichting. Dit gebeurt op donderdag 12 januari om 17.30 uur.

Het oprichten van een borstbeeld is onderdeel van een in het jaar 2006 gestart proces om Henri Frans de Ziel binnen de actuele beleving van natieontwikkeling van de Surinamers te plaatsen. “Het borstbeeld is vervaardigd door de kunstenaar Erwin de Vries. Het is mooi en heeft flink wat gekost. De sokkel is van graniet en het gehele werk heeft ruim SRD100.000,- gekost. Self-Reliance, De Henri de Ziel Stichting, Carlo Jadnanasing en het ministerie van Openbare Werken hebben de kosten gedekt voor dit mooie project.

Het (beschadigde) grafmonument van Trefossa.

Daarnaast zijn we de regering dankbaar dat ze toestemming hebben verleend voor de mooie ligging, die nu verfraaid is door het ministerie van OW”, legt Johan Roozer uit, voorzitter van de Henri de Ziel-stichting. De onthullingsceremonie gaat gepaard met een aantal speeches waaronder die van de financierders, Roozer zelf en de minister van Onderwijs en Volksontwikkeling Raymon Sapoen. De onthulling zal geschieden door minister Sapoen samen met Helga Held een vertegenwoordiger van de familie De Ziel. “Jazzgrootheid Denise Jannah zal enkele van de gedichten van Trefossa voordragen”, vertelt Roozer verder.

Grafmonument
Op 21 november 2005, bijna dertig jaar na zijn dood in Nederland, kreeg de Surinaamse volksdichter alsnog een laatste rustplaats in zijn vaderland. Ter gelegenheid daarvan werd er een grafmonument voor Trefossa onthuld op de begrafenis aan Dr. Sophie Redmondstraat in Paramaribo. De urnen met de as van Trefossa en zijn vrouw Hulda Walser, werden op die dag bijgezet. Trefossa worstelde met zijn gezondheid en kwam in 1969 terecht in herstellingsoord Zonneduin in Bloemendaal. Daar ontmoette hij de toenmalige directrice Hulda Walser met wie hij in 1970 trouwde. De Ziel leefde van 15 januari 1916 tot 3 februari 1975.

Hij is de schrijver van het Surinaamse volkslied en hij gaf ons 55 jaar geleden de eerste gedichtenbundel in het Sranan. “ Ik moet jammer genoeg wel aangeven dat iemand het bovenste gedeelte van het grafstuk heeft meegenomen. Dat vind ik echt heel erg dat men dat durft”, besluit Roozer. Het grafmonument, dat in de vorm van een piramide is, restaureren is een ander project.

[uit de Ware Tijd, 12/01/2012, taalfouten en verkeerde gespelde namen gecorrigeerd]

  • RSS
  • Facebook
  • Twitter