Op donderdag 27 mei 2021 ondertekenden Rita Rahman, voorzitter van de Werkgroep Caraïbische Letteren, en... Lees verder →
Posts tagged with: Juliana Elis
Translated by Aart G. Broek
Elis Juliana: Een man van eenvoud en diepgang
door Quito Nicolaas
 |
| Elis Juliana |
Hij is er niet meer, de kleurrijke dichter in de Curaçaose literatuur. Niet geheel onverwacht nam dichter Elis Juliana afscheid van dichtersland. Over zeven weken zou hij op 8 augustus 86 jaar zijn geworden, maar dacht afgelopen zaterdagnacht dat het nu mooi was geweest. Als jong volwassene moest hij een avontuurlijke man zijn geweest, weetgierig en beschikte over grote mensenkennis. Als dichter vertolkte hij de rol van boodschapper en spreidde de vrijheids-gedachte in woord en daad ten toon. Elis Juliana was een veelzijdige kunstenaar, veranderlijk en progressief van geest, maar wist dat er ooit een einde aan dit bestaan zou komen. Vandaag neemt het volk afscheid van zijn Dichter des Vaderlands.
Juliana begon op latere leeftijd met dichten; in een levensfase die de ruimte bood om terug te blikken. Hij debuteerde op 2 mei 1957 – op 30-jarige leeftijd – voor een groot publiek in het Roxy Theater. Eerder reciteerde hij z’n gedichten voor de radio en was alleen daarom reeds bekend. Elis Juliana was een voortreffelijke voordrachtkunstenaar die met zijn mimiek en pantomime het publiek meekreeg, die later werd opgevolgd door dichters als Gibi Basilio. Bij het voordragen van een gedicht zag je de beelden van het Curaçaose landschap, de Curaçaoënaar en de verwikkelingen op het eiland voorbij komen. Zijn gedichten werden gedragen door ritmische geluiden en klanknabootsingen die hij uit het Papiamentu uitputte.
De gedichten van Elis Juliana kunnen niet onder een algemene term gekarakteriseerd worden, omdat ze zo divers van aard zijn. Als een antropoloog wist hij het geweten van het volk aan de kaak te stellen door deze te vertalen in zijn poëzie. De thema’s die hij behandelde hadden bijna allemaal betrekking op de verschillende facetten van het individu en de Curaçaose samenleving. Schrijver Jules de Palm zei ooit het volgende over de gedichten van Elis Juliana: “Deze kunstenaar houdt de gemeenschap een spiegel voor: hij schildert typen die iedereen wel eens ontmoet moet hebben, die dit gemeen hebben, dat zij de luisteraar of lezer om de een of andere wijze vertederen.”
Ondanks dat hij als kind zonder een vader moest opgroeien, kun je nergens in zijn gedichten een stuk wrok of verslagenheid merken. Hij had die werkelijkheid als kind beleefd, verwerkt en geaccepteerd, maar wist dit gemis op latere leeftijd op een positieve manier om te buigen. Deze handelswijze verklaart tevens de kijk die de dichter had op de samenleving: niet pessimistisch, ook niet sarcastisch of cynisch, maar een beetje ironisch over het lokale gebeuren en maar hopen dat het later allemaal goed komt. De humor in zijn gedichten is dan ook meer ironisch bedoeld.
Terwijl Pierre Lauffer de charmeur was die in een melancholische bui zijn gedichten schreef, wist Elis Juliana hem en de alom geprezen Joseph Sickman Corsen, te overtreffen door een nieuwe koers te gaan varen. En dat was Elis Juliana aardig gelukt, daar hij het publiek met zijn gedichten een uitlatingsklep bood.
Groot was de verrassing toen in 2003 zijn zoon Egbert Juliana aan de schrijfwedstrijd Proza en Poëzie van Stichting Simia Literario deelnam. Dit betekende een eerste stap om in de voetsporen van zijn vader te treden. Hij had er niet lang over gedaan om het gedicht op papier te krijgen en kon het gemakkelijk uit zijn mouw schudden. Op zich een prachtig gedicht met hier en daar enkele sporen van de meester dichter Elis Juliana. Bij het lezen van het gedicht herkende je meteen de Juliana-benadering: eenvoud, ironie en de ingesloten boodschap. Het gedicht werd geselecteerd voor de long-list, maar uiteindelijk had de vakjury een andere keus gemaakt.
Elis Juliana was minder bekend om zijn prozawerk. Hij schreef voornamelijk kinder-verhalen, kinderliedjes en korte verhalen. Hoe religieus zijn korte verhalen – bijv. Luangu: Djo-Wili-Patagan – in de tegenwoordige tijd mogen worden gekwalificeerd, echter ze zijn van grote historische waarde. In een ander verhaal E Congrenis debota (Echa kuenta:98-99) gaat het om een jong meisje die zeer devoot is en geloofde in het bezoek van Christus. In feite betrof het haar witte prins op de paard die vermomd als Christus dichterbij haar wilde zijn. In kort bestek behandelde Juliana in dit verhaal, behalve het goede en kwade in de mens, ook de grensverleggende initiatieven en extreme poging waartoe men in staat is.
Naast zijn dichterschap verrichte hij werkzaamheden samen met Pater Paul Brenneker die van onschatbare waarde zijn. Al in de tijd dat hij verbonden was bij de AAINA, was Juliana begonnen met de eerste opgravingen op het eiland. Hij was echt een mens die de eigen cultuur een warm hart toedraagt en ging op bezoek bij ouderen om meer te weten te komen over de tradities in het verleden en gewoontes in de volkswijken.
Een van de gedichten die jaarlijks zal terugkeren en worden voorgedragen is die van San Nicolas, i pobresa [Sinterklaas en armoede]. De tegenstelling tussen rijk en arm in de Curaçaose gemeenschap en de wensdroom van een kind.
Niet alleen was zijn oeuvre onderwerp van studie geweest, die ons toegang verschaft tot een diepgaander begrip van zijn poëzie. Maar Juliana verkreeg de nodige erkenning voor zijn werk op het culturele-literaire vlak: in 1973 ontving hij de Cola Debrot prijs, een Koninklijke onderscheiding in de Orde van Oranje-Nassau, een Zilveren Anjer (2008) en in Cuba nam hij de Jose Maria Heredia onderscheiding in ontvangst. Door de verkregen prijzen en onderscheidingen is hij altijd een eenvoudig mens gebleven, zonder enigerlei kapsones. Zoals Elis Juliana op de avond dat hij zijn eredoctoraat in ontvangst nam zelf zei: “Mijn hele leven heb ik geprobeerd om het Curaçaose volk te verheffen. Of het mij is gelukt, is niet aan mij om te zeggen.”
Twee gedichten van Martinus Lutchman (Shrinivási)
In memoriam Elis Juliana
Elis Juliana es artista kurasoleño
es artista di former Nederlandse Antillen
es de Reino Holanda
es artista caribensis
es artista suramerikano
es artista del henter mundo
es artista interplanetario
es artista de galaxies di nos solo
es artista simple i sublime
es artista terestre i eterno
es artista sin limite i sin fin
Elis es
M.N. Lutchman
hermano tuyo eterno
pais Kòrsou
23/6/2013
In memoriam Elis
nu ben je van ons
heengegaan
zon en de wind en zee
verkondigen
je lof en leven
in jeugd en volk
je toekomstig voortbestaan
M. Lutchman
Elis Juliana – Poëzie/Poetry
Bola [Crystal Ball]
|
|
Translated by Frank A. Williams
Bekita [Bekita ]
[Papiamentu] |
|
Translated by Aart G. Broek
Elis Juliana has contributed much to the discovery and development of Papiamentu as a literary language. A prolific writer and artist, his books of poems are POI I, POI II, and POI III.
Frank A. Williams lives in his native Aruba where he has taught English and has been the Minister of Education. He has published two collections of short stories, one historical work, one collection of poetry, and one novel.
[from Callaloo 21.3 (1998) 576-577]
Ultimo Karta Ompi Elis Juliana
Video aki ta dedika na mi amiga Mayra Wallé-Juliana i famia… Riba e fecha 23 juni 2013 – Jeritza Eisden
Pabien Dr. Elis Juliana
pa Anthony Haile
Willemstad – Último lunanan nos boka ta yen di Un Bon Yu’i di Kòrsou. Wèl ayera nochi Kòrsou ku hopi orguyo tabata testigu di ken ta un bon yu’i di Kòrsou i kon orguyoso nos por ta di e bon yu’i di Kòrsou aki ku tin un Kuríkulo asina amplio ku hasta ta parse imposibel kon un hende por posee tur e kualidadesnan aki.
Ayera nochi durante un seremonia sumamente impreshonante, Universidat di Antia a konsedé e titulo di Doctor Honoris Kousa na nos kerido i estimado Òmpi Elis. For di ayera nochi Òmpi Elis meresidamente por karga ku tur orguyo e titulo di Dr. Elis Juliana. Tur presente a keda masha impreshoná di e forma sereno i na nivel ku henter e seremonia a tuma luga.
Despues di e parti kaminda a entrega Dr. Elis Juliana e akta di nombramentu i e toga korespondiente e lauradio mes a dirigí palabra. Den un forma humilde pero hopi impreshonante Dr. Elis Juliana a gradisí pa e honor i na mes momento a enfatisá ku grandesa di un hende ta sinta den balorá e kosnan chikitu di bida. Dr. Elis Juliana apesar di su 85 aña a keda skerpi manera semper i ketu bai ta duna rekonosimentu na tur nos grandinan ku a dun’é masha hopi informashon ku e na su turno por a usa den su obranan. Hopi di su poesianan, kuentanan tin mensahenan ku te dia di awe ketu bai ta bálido. Òmpi Elis ta esun ku a hasi Haiku popular den nos lenga Papiamentu.
Un di e kosnan masha importante den bida ta ku bo ta duna un hende su honor na momento ku e mes por disfrutá di esaki. Den e konteksto aki ta di apresiá ku Kòrsou por tabata testigu di e honor grandi ku Universidat di Antia a duna Dr. Elis Juliana awor ku e tan a bida. Al kontrali hopi ta kere ku a tarda mes pa duna Òmpi Elis e honor aki. Ohalá esaki lo ta un enpuhe pa nos sigui den e kaminda aki pa duna nos mes hendenan ku meresé esaki nan honor miéntras nan tan a bida.
Despues di e parti ofisial a sigui un parti kultural hopi bunita ku kanto, poesia i músika di piano. Sr. Fifi Radermaker a presentá un poesia ku a kousa hopi “furor” ku tabata “Mi Tera” ku un kontenido hopi fuerte i ku te dia di awe ketu bai ta bálido.
Ta duele ku nos planta di televishon ku ta yama su mes planta nashonal, Telecuracao, no a pasa henter e seremonia aki Bibu i direkto. Foei Telecuracao, mi ta sigur ku pueblo a keda desapunta.
Pabien Dr. Elis Juliana. Bo a haña un rekonosimentu sigur masha bon meresí i nos tur ta sigur ku pueblo di Kòrsou ta para kompletamente tras di e doktorado aki.
Marlon Reina – In memoriam Elis Juliana
Ban
Laga nos tur ban pone kabes
Rib’e blòki di estupides
Ban sigui wèlga ketu bai
Pa ora machete kai
Nos por kanta ku legria
E kantika di ocho dia
Pa nos mes.OPI – yüni 1979
Rib’e blòki di estupides
Ban sigui wèlga ketu bai
Pa ora machete kai
Nos por kanta ku legria
E kantika di ocho dia
Pa nos mes.OPI – yüni 1979
Elis Juliana no a skibi i konta pa mucha so. Ela skibi poesia i kuenta pa adulto tambe. Nan ta trata temanan serio manera nos hiprokesia, falta di tuma responsabilidat i falta di outo estima. Mi ta kere nos ta dune su balor dor di kòrda speshalmente e bèrdatnan ku el a bisa nos ku a hasi dolo tambe. Un gran Hòmber di Kòrsou.
Hier zeg ik het Papiamentu dat hoewel Elis Juliana bekend werd als dichter en verhalenverteller voor kinderen, we hem HEEL ERG TE KORT doen door hem alleen zo te herinneren. Hij schreef vooral voor volwassenen en behandelde daarin thema’s als hypocrisie, gebrek aan zelfvertrouwen en eigen liefde en koloniaal denken,. Gedichten over waarheden die ons pijn deden. Daarin herken ik zijn GROOTHEID.
Deze woorden kan ik zeggen dank zij mij zeer gewaarde Joceline Clemencia (helaas in 2011 overleden) die studie deed naar het werk van Elis Juliana.
Curaçaose dichter Elis Juliana overleden
De bekende Curaçaose dichter, auteur, kunstenaar en onderzoeker Elis Juliana is zondagochtend overleden. Dat is door zijn familie bekendgemaakt. Hij is 85 jaar geworden.
Juliana behoort met Luis Daal en Pierre Lauffer tot de ‘Grote Drie’ van de Antilliaanse dichtkunst in het Papiaments. De kunstenaar, die niet alleen dicht maar ook tekent en beeldhouwt, staat bekend om zijn haiku’s, ritmische gedichten en zijn bevlogen voordrachten.
Vorige week verscheen Juliana voor het laatst in het openbaar. Hij ontving een eredoctoraat aan de Universiteit van de Nederlandse Antillen. Tijdens die gelegenheid zei Juliana: “Mijn hele leven heb ik geprobeerd om het Curaçaose volk te verheffen. Of het mij is gelukt, is niet aan mij om te zeggen.”
Het literaire werk van Elis Juliana beslaat meer dan een halve eeuw. In september 2011 verscheen een vertaling in Nederland van zijn dichtbundel Hé Patu/Waggeleend. Volgens vertaler Fred de Haas was Juliana ‘een rolmodel voor alle mensen van Curaçao’. “Elis heeft zijn werk altijd in dienst gesteld van de bewustwording van zijn volk. En uit al zijn gedichten blijkt dat hij graag wilde dat mensen zich bewust zijn van hun plek in de geschiedenis.”
Juliana is meerdere keren in de prijzen gevallen. In 1973 kreeg hij de Cola Debrotprijs voor bijzondere prestaties op het gebied van beeldende kunst. Verder is hij geridderd in de Orde van Oranje-Nassau, heeft hij een Krus di Mérito en ontving hij in Cuba de Jose Maria Heredia-onderscheiding. Nog slechts enkele weken geleden ontving hij een eredoctoraat aan de UNA.
[naar Novum]
Elis Juliana a bai sosegá awe mardugá
Willemstad— Kòrsou ta lanta e djadomingu aki ku un notisia tristu ku morto di dr. Elis Juliana. E tabatin 85 aña di edat. Su famianan a konfirmá su morto awe mardugá. E siman aki Kòrsou a duna mérito na un di su yunan mas ilustre i multifasétiko ku a haña nòmber di kariño Ompi Elis. Elis Juliana a haña un doktorado honorífiko di nos Universidat djamars último. Pas na su alma i kondolensha na tur amigu, famia i konosí.
Kondolensha na Kòrsou kompleto.
 |
| Elis Juliana © Carilexis / Henky Looman |
Curaçao – De bekende Curaçaose dichter, auteur, kunstenaar en onderzoeker Elis Juliana is vanochtend overleden. Dat is door zijn familie bekendgemaakt. Hij is 85 jaar geworden. Juliana behoort met Luis Daal en Pierre Lauffer tot de ‘Grote Drie’ van de Antilliaanse dichtkunst in het Papiaments. Lees hier verder.
 |
| Elis Juliana met zijn beeltenis van de hand van Hortence Brouwn |
Mi amigu Elis
Bo solo ta grandi manera bo kurason
ku tantu aña ta bati ku speransa
di mira kada ruman krese
logra ekselensia na su midí.
Ku prudensia, pa evitá ofensa
b’a saka man ofresé na bos altu
na tur melodia i kadensia, konseho
lorá den ironia, ku huisio i humor.
Bo ke ku ainda bo no a duna basta …
ma e korona djawe ta zonido di kachu
ku ta yama bin planta kunuku,
tera duru ku abo a rosa, koba i sefta.
Lucille Berry-Haseth
na okashon di ‘doctoratus honoris causa’ di Elis Juliana
Kòrsou, 18 di yüni 2013
Eredoctoraat voor cultuuricoon Juliana
Op 19 juni werd Elis Juliana, een cultuuricoon voor Curaçao, met een eredoctoraat geëerd. Juliana, die bij velen bekend staat als Òmpi Elis, had vroeger een radioprogramma waarin hij verhalen vertelde voor kinderen. Het meest staat de Curaçaoënaar echter bekend door zijn gedichten en haiku’s. Ter ere van Juliana organiseert de commissie Arte di Palabra al zes jaar een haikuwedstrijd. Juliana is degene die haiku’s in Papiaments populair heeft gemaakt.
Uitreiking eredoctoraat Elis Juliana
Volgende week, dinsdag 18 juni 2013, vindt de uitreiking van het eredoctoraat plaats aan de gerenommeerde Curaçaose dichter, auteur, kunstenaar en onderzoeker Elis Juliana.
Aangezien er eerst van uitgegaan werd dat de uitnodiging hiervoor persoonlijk was en er een beperkte lijst van genodigden was, is het publiek hier niet eerder op attent gemaakt. Maar sinds gisteren is bekend dat de UNA besloten heeft hier een publiek evenement van te maken.
Daarom daarmee deze uitnodiging aan collega artiesten en auteurs, zodat we als auteurs, kunstenaars, cultuur- en literatuurliefhebbers massaal eer kunnen betuigen aan onze aller Elis Juliana.
Als je wilt gaan, moet je je wel aanmelden op onderstaande site (want het aantal zitplaatsen is beperkt). En als je verzekerd wilt zijn van een zitplaats, probeer dan minstens een half uur van tevoren aanwezig te zijn.
N.B. Vergeet niet je aan te melden op: http://www.una.an/juliana/
[bericht van Ini Statia]
Elis Juliana ontvangt eredoctoraat UNA
Curaçao – De Universiteit van Curaçao (UNA) heeft bekendgemaakt dat Elis Juliana een eredoctoraat krijgt. Juliana ontvangt de onderscheiding voor zijn bijzondere verdiensten voor de Curaçaose gemeenschap, aldus de directie van de UNA.
“Juliana heeft een cultureel-maatschappelijk zeer actief en dienstbaar bestaan geleid. Zijn uitgebreide verzamelingen van oudheidkundige objecten zijn in diverse collecties van lokale musea opgenomen. Juliana is een veelzijdig kunstenaar. Hij stond bekend om zijn meesterlijke voordrachten. Hij is een zeer productief auteur en heeft vele publicaties op zijn naam staan”, zo laat de directie van de universiteit weten.
Toespraak van Fred de Haas bij Elis Juliana’s 85ste verjaardag.
Alida Kock: Kinderverhalen moeten humor bevatten (2 en slot)
door Quito Nicolaas
Vorig jaar nog in september 2011 stond Alida Kock op het podium van het OBA, om tijdens de viering van het tweede lustrum van Simia Literario haar gedicht ‘Ta ken mi ta’ voor te dragen. Met enkele wiebelende bewegingen en handgebaren zet ze dan de eerste ritmische klanken in. Naast haar schrijverschap drijft ze een uitgeverij, La Kock Publishing geheten, die voornamelijk boeken in de creoolse talen als het Papiamento en Sranang tongo en in de Europese talen Nederlands, Frans, Spaans en Engels uitgeeft. Met haar uitgeverij wil ze met name beginnende schrijvers de kans bieden om hun kinder- en jeugdboeken uit te geven. Haar eerste jeugdroman zal over de problematiek van bolletjesslikker verhalen en getuigt van gevoel voor het sociaal realisme.
Voor je optredens kies je duidelijk voor de ritmische poëzie die je voordraagt. Wie zijn je voorbeelden die je steeds bewondert?
Ik heb altijd veel bewondering voor Elis Juliana gehad, niet alleen voor zijn ritmische poëzie maar ook voor zijn korte verhalen waar altijd een vleugje maatschappelijke kritiek in zit. Ik ben tijdens mijn studie Spaans verliefd geworden op het werk van Nicolas Guillén en niet alleen vanwege de kleur die hij de taal geeft maar ook omdat hij de zwarte man en vrouw een gezicht heeft gegeven. Ik ben ook dol op García Lorca maar ook op zoveel andere dichters zoals Maya Angelou, dubpoets o.a Linton Kwesi Johnson en om vlak bij huis te blijven een spoken word artist als Unom.
Is er eigenlijk een onderscheid te maken tussen dichters op de eilanden en die in Nederland en waar zit dit verschil in?
Moeilijke vraag. Ik kijk meestal niet waar het werk vandaan komt maar ik kijk of het me aanspreekt zij het door het taalgebruik, vorm of inhoud. Achteraf kom ik er wel achter waar de dichter in kwestie vandaan komt. Als een dichter een bepaalde kwaliteit heeft maakt het echt niet uit waar hij of zij woont.
Opvallend is dat je als Arubaanse auteur de voorkeur geeft aan de fonologische spelling. Waarom is dat?
Je weet ongetwijfeld dat ik als tolk/vertaler mijn boterham verdien. Er is hier in Nederland altijd een voorkeur geweest van opdrachtgevers om de fonologische spelling te hanteren. Ik denk dat het daardoor komt dat ik uit gewoonte de fonologische spelling hanteer omdat ik die goed ken. Ik heb enigszins moeite met de spelling die er op Aruba gehanteerd wordt omdat men o.a. gekozen heeft om geen accenten te gebruiken. Voor een toontaal als het Papiaments is dat voor mij niet begrijpelijk.
Je bent ook met een jeugdroman bezig. Kun je wat over de thema’s vertellen die hierin voorkomen?
Ik ben een roman aan het schrijven over een onderwerp dat weinig aan de orde komt namelijk hoe het de kinderen vergaat van ouders die gedetineerd zijn. Een aantal jaren geleden was het dagelijks nieuws dat er bolletjesslikkers op Schiphol werden opgepakt. Ik weet dat ik vaak genoeg naar de gevangenis die toen ‘kamp Zeist’ werd genoemd, moest om te tolken voor gedetineerden. Daar zag ik vaak familieleden van de gedetineerden die op bezoek kwamen, onder hen heel veel kleine kinderen. Veel van deze kinderen werden door familieleden opgevangen maar andere kinderen gingen naar tehuizen of naar pleeggezinnen. Mijn boek gaat daarover, hoe de detentie van een alleenstaande moeder de ontwikkeling van met name haar dochter beïnvloed heeft.
Heb je nog andere schrijfprojecten voor de korte termijn?
Natuurlijk, ik zou heel graag een boek willen schrijven over mensen zoals mijn moeder die op jonge leeftijd uit de omliggende landen en eilanden naar Aruba zijn gekomen om te werken en er nog steeds wonen. Ik ben nog aan het uitzoeken of er middelen beschikbaar zijn om dit te kunnen realiseren. Tevens zou ik enkele korte verhalen voor kinderen, die ik reeds heb geschreven, graag willen uitgeven. De markt is echter niet zo goed op dit moment voor de verkoop van boeken dus ik denk dat ik even hiermee moet wachten.
RSS
Facebook
Twitter
