blog | werkgroep caraïbische letteren
Posts tagged with: cartografie

Zeeuws archief : De 9 levens van Cornelis Goliath

De expositie De 9 levens van Cornelis Goliath (1617-1660) in het Zeeuws Archief vertelt het turbulente levensverhaal van kaartmaker en landmeter Cornelis Goliath. Wanneer hij zijn leven in een rustiger vaarwater wil brengen, en hij zich met zijn gezin vestigt op Walcheren, slaat het noodlot toe. read on…

Amsterdam & slavernij



31 mei t/m 15 augustus 2013

Op 1 juli 2013 is het honderdvijftig jaar geleden dat de slavernij in Suriname en op de Nederlandse Antillen werd afgeschaft. Slavenhandel en slavernij maakten in de zeventiende en achttiende eeuw een belangrijk onderdeel uit van de Amsterdamse economie.
De weerslag hiervan is te vinden in de archieven van de stad, van families en van handelshuizen. Deze zomer besteedt het Stadsarchief uitgebreid aandacht aan de Amsterdamse betrokkenheid bij het slavernijverleden, met een themawebsite, presentaties in de Schatkamer en de Centrale Hal en een aantal bijeenkomsten.
Toegang is gratis
Foto uit 1949 van een voormalig slavenwoningcomplex (Archief Bank Insinger)
 
 

Bijeenkomsten

 

  • 24 juni: Première Slavenschip Leusden , sabi yu historia
    Maandag 24 juni gaat in het Stadsarchief Amsterdam de documentaire Slavenschip Leusden, sabi yu historia in première. Twee jonge Nederlandse filmmakers Carlien Megens en Erwin Veenstra zochten dit voorjaar mee naar de immateriële overblijfselen van de grootste Nederlandse scheepsramp aller tijden. Slavenschip Leusden verging in 1738 bij de monding van de Marowijnerivier. De bemanning overleefde de ramp, maar timmerde vóór het zichzelf in veiligheid bracht de luiken van het ruim dicht. Bijna 700 mensen verdronken in de buik van het schip. De première is besloten
  • 26 juni: Slavernijverleden op de kaart / Mapping slavery history
Vorig jaar presenteerden studenten Geschiedenis van de Vrije Universiteit onderleiding van Prof. Dienke Hondius de eerste kaart van slaveneigenaren woonachtig in Amsterdam ten tijde van de afschaffing van de slavernij in 1863. Het onderzoek ging door; nieuwe kaarten worden nu getoond. Een allereerste geprinte versie wordt aangeboden aan enkele bijzondere gasten, waaronder het bestuur van NiNSee, en prof.dr. Stephen Small.
Woensdag 26 juni 2013, 15.00-17.00 uur, Bodeplein (tweede verdieping Stadsarchief Amsterdam.
  • 30 juni: Symposium: Cultureel trauma? Trans-Atlantische Slavernij in perspectief

    Auguste François Biard – De slavenhandel
Tijdens dit symposium worden de gevolgen van de slavernij besproken vanuit een historische en sociaalpsychologische benadering en is er specifieke aandacht voor de manier waarop superioriteitsdenken en negatieve zelfbeelden aan opeenvolgende generaties worden doorgegeven – vanuit het gezichtspunt van witte en zwarte afstammelingen.

De Trans-Atlantische slavernij raakt immers beide groepen. Maar in het maatschappelijke debat lijkt slavernij vooral van betekenis te zijn voor de zwarte nazaten, terwijl de afschaffing van de slavernij mede door toedoen van witte voorouders tot stand is gekomen. Nadruk op een gedeelde geschiedenis kan de huidige maatschappelijke problemen die de erfenis van de slavernij veroorzaakt wegnemen. Zo kan de weg worden geplaveid voor een herdenking van de afschaffing van de slavernij door alle bevolkingsgroepen in ons land.

Dit symposium wordt georganiseerd in samenwerking met FORUM, de Vrije Universiteit en de Universiteit van Amsterdam, het Institute of Cultural Heritage & Knowledge en Patricia D. Gomes. Het is een van de kennisactiviteiten in het kader van de herdenking van 150 jaar slavernijverleden.
Datum: 30 juni 2013
Tijd: 10:00 – 18:00 uur

De WIC in kaarten

door Victor Enthoven

De Grote atlas van de West-Indische Compagnie, deel 1 is een publicatie waar superlatieven op zijn plaats zijn. Het boek beslaat de periode van de Eerste of Oude West-Indische Compagnie wic en is samengesteld op basis van authentieke manuscriptkaarten, plattegronden en getekende topografische afbeeldingen over de jaren 1621-1674. Het is een gebonden uitgave op houtvrij 170 grams kunstdrukpapier, met circa 550 kaarten en topografische afbeeldingen, die prachtig zijn gereproduceerd. De tekst is in het Nederlands en het Engels, de pagina’s meten 56 x 40 cm, met stofomslag, in een cassette. Totaalgewicht 12 kg. Hoe recenseer je een dergelijk monumentaal en massief boek? Op je knieën op de grond.
Plantage Cornelis Vriendschap
Het boek is geografisch van opbouw en kent zes delen: 1) De Atlantische Oceaan en de wic, 2) Nieuw-Nederland, 3) het Caribische gebied en de Wilde Kust, 4) Brazilië, 5) West-Afrika en 6) de cartografie van de wic. De meeste aandacht gaat uit naar Nieuw-Nederland (met Nieuw-Amsterdam, het huidige New York, 1624-1664) en Brazilië (1624/1630-1654) waar de helft van het boek betrekking op heeft. Daarnaast biedt dit deel een overzicht in kaart en beeld van de vroege wic-vestigingen op de Antillen, aan de zogenoemde Wilde Kust van de Guyana’s met onder meer het latere Suriname, aan de Goudkust en de Slavenkust in West-Afrika en in Angola. En verder van de diverse Nederlandse verkenningen en vlootacties in het Atlantisch gebied en langs de Pacifische kusten van Zuid- en Midden-Amerika.
Kaart van het Caraibisch gebied uit Ottens atlas
De wic was niet de enige Nederlandse speler in de Atlantische wereld en produceerde niet als enige kaarten − dat deden ook andere Nederlandse ondernemers − en er werd ook kaartmateriaal in het buitenland gemaakt. Dit geeft een probleem bij de selectie: welke kaarten neem je wel op en welke niet? Mijns inziens zouden er drie verschillende uitgangspunten kunnen zijn: 1) kaarten gemaakt in opdracht van of onder auspiciën van de wic (laten we dit wic-kaarten noemen), 2) kaarten van de Nederlandse Atlantische bezittingen (in dit geval zouden dan ook de in het buitenland geproduceerde kaarten moeten worden opgenomen) of 3) in Nederland geproduceerde kaarten van de Atlantische wereld (inclusief de niet-Nederlandse nederzettingen). De samenstellers zijn hier niet uitgekomen.
Zowel de titel als het deel over de cartografie van de wic suggereren dat het uitgangspunt is: kaarten gemaakt in opdracht van of onder auspiciën van de wic van de Nederlandse Atlantische bezittingen, maar dit wordt nergens duidelijk en helder geformuleerd. Veel materiaal uit de zogenaamde atlas van Johannes Vingbooms is opgenomen, terwijl onduidelijk is welke kaarten hij wel voor de wic heeft geproduceerd en welke niet. Daarnaast zijn er kaarten van niet-Nederlandse bezittingen opgenomen, zoals van de monding van de Río de Porcos op de noordwest kust van Cuba of van de eilanden Guadeloupe, Nevis en Montserrat. Aan de andere kant ontbreken de manuscriptkaarten van wic-‘bewinthebber’ Johannes de Laet uit zijn Navigatiën naer West-Indiën; extracten uyt verscheydene schrijvers (z.j.), in bezit van de New York Public Library. Bij een dergelijk kostbaar en ambitieus project had de selectie beter doordacht moeten zijn.
Het is een prachtige uitgave, maar een gemis bij zo’n omvangrijk werk is een index, vooral van persoonsnamen. Wellicht dat deze omissie wordt hersteld in deel 2, over de Tweede of Nieuwe West-Indische Compagnie, 1675-1791, dat in oktober/november 2012 zal verschijnen. Daarin zal ongetwijfeld Suriname een prominente rol spelen. Suriname was echter niet van de wic, maar in bezit van de Sociëteit van Suriname. Hoe zullen de samenstellers zich daaruit redden? Ik kan niet wachten.
Bea Brommer & Henk den Heijer (red.), Grote atlas van de West-Indische Compagnie/ Comprehensive Atlas of the Dutch West India Company, deel 1; De Oude WIC/The Old WIC, 1621-1674. Voorburg: Asia Maior/Atlas Maior, 2011. 416 p., isbn 978 90 74861 33 5, prijs € 350,00.
[uit Oso 2012.1]

Ushahidi Haiti wat als een aardbeving versterkt wordt door een sociale beving

 

Ushahidi betekent ‘getuigenis’ in Swahili en het is in oorprong de naam van een internationaal collectief dat het initiatief nam om het recente geweld rond de verkiezingen in Kenya te documenteren en daarmee te helpen het te beteugelen. Dat documenteren gebeurde via een website en daaruit groeide een informatiesysteem waarbij de documentatie ook op effectieve wijze gevisualiseerd werd. Sinds enige tijd wordt dit systeem ook gratis ter beschikking gesteld voor andere noodsituaties.
The Ushahidi Engine is a platform that allows anyone to gather distributed data via SMS, email or web and visualize it on a map or timeline. Our goal is to create the simplest way of aggregating information from the public for use in crisis response.”
 
Zo is er nu de website “Haititi Earthquake” haiti.ushahidi.com. Daar waar de meeste inwoners van Haiti geen beschikking over elektronische communicatiemiddelen zoals een computer en een snelle internetverbinding hebben, doet het vreemd aan om ‘real-time’ berichten en beelden uit Haiti te zien binnenstromen. Twitter, Flickr, Youtube, Google Maps alles wordt op de Haiti Earthquake website bij elkaar gebracht en gerelateerd aan elkaar. Het Googele Maps venster laat ons inzoomen op een straat en maakt het mogelijk om gevaarlijke op instorten staande gebouwen te spotten of gelocaliseerde vragen over vermisten te bekijken. Het mag een schaamtevol gevoel van virtueel ramptoerisme opwekken, maar wat we zien is meer dat we zonder te hinderen over de schouders van hulpverleners en zoekenden naar vermisten mee kunnen kijken. Als altijd is het venster met de stroom van Twitterberichten het meest ergerlijke aspect omdat dit een ongefilterde informatiestroom van dom en stom tot lief en belangrijk laat zien. Het zou goed zijn om die stroom van Twitteraars, waaronder ook de doemdenkenden christen evangelisten die de aarbeving als een straf van god voor die duivelse zwarte voodoo-aanhangers zien, niet op dezelfde pagina als de feitelijke en nuttige informatie te geven. De hinkende bode is meestal een betere boodschapper, maar wie zal zeggen of niet in een ander geval een twitterbericht in een specifieke context niet als een geschenk uit de hemel ervaren wordt….die en die leeft nog…
Een ander hulpinitiatief vanuit de hoek van digitale cartografen is te vinden op Google Earth: Haiti Earthquake Maps and Data. Een bibliotheekpagina van ‘overlays’ op de interactieve wereldkaart van Google Earth. Via zogenaamde KML (Keyhole Markup Language) files waarmee andere kaarten (al dan niet half transparent), trajecten, makeringen en statische data, twee- en driedimensionaal over wereldkaarten en -bollen aangemaakt en getoond kunnen worden. Sinds gisteren is er dan ook een overzicht van zulke KML-gegevens op een speciale pagina van Google Earth (deze software is gratis te downloaden). Met Google Earth kunnen verschillende informatielagen gecombineerd worden. Aangezien niet iedereen een goed genoege verbinding, snelle computer en groot scherm heeft heb ik voor dit blog een combinatie van twee kaartlagen gemaakt waarbij de hevigheid van de beving te zien is in cirkels van roze (laag) tot rood (hoog) en verticale kolommen de bevolkingsdichtheid per subregio aangeven. Dan is te zien dat de beving vlak bij het meest dicht bevolkte deel van Haiti heeft plaatsgevonden (klik kaart om de werkelijke maat van de Google Earth kaart te zien).

Vraag blijft wat te doen met die informatievloedgolf die tegelijkertijd binnen en buiten de werkelijkheid staat. Verweg schijnt dichtbij, maar de afstand van mijn werktafel en al de daar opgestapelde apparatuur tot de stank, het puin en de rampzalige ellende waarin de toch al moeizaam overlevende Haitaanse bevolking nu verkeerd, is onoverbrugbaar. Vliegtuigen vol hulpverleners en hulpgoederen zijn al geland of nog onderweg, geldinzamelingen alom, distributie voorbij het recht van de sterkste zal afgedwongen moeten worden, opoffering en hulpvaardigheid zal ook voorkomen, maar wat het meest verontrustende zal zijn is hoe de sociale onvrede en de eeuwenlange Haitaanse traditie van bendes en knokploegen gaan uitwerken. Wat zal het verschil zijn tussen zichzelf organiserende bendes van ‘caco briganten’ en de orde handhavende internationale troepenmachten, misschien komen deze twee tegenover elkaar staande krachten door de omvang van de ramp nog eens naast elkaar te werken…. De autoritaire en racistische Amerikaanse bezetting van Haiti aan het begin van de vorige eeuw is diep ingesleten in het volksbewustzijn, ik kan mij nauwelijks voorstellen dat dezelfde troepen die aanvankelijk zoveel moeite hadden met hun optreden na de stormramp rondom New Orleans, nu als vredebewaarders ingezet gaan worden, maar de geschiedenis hoeft zich natuurlijk niet te herhalen… Militaire macht kan ook ten goede bij rampen aangewend worden daarvoor zijn gelukkig ook meerdere recente goede voorbeelden.

Als ik de beeelden van de Haitanen in diaspora op mijn televisie zie… drommend om een computer, tevergeefs bellen, denk ik “zijn die niet samen te smeden tot een nieuw soort hulpverleningsbrigades, iedere groep niet Haitaanse hulpverleners of militaire neemt een groepje Haitanen mee, hoeveel honderduizenden kandidaten zijn er niet in Canada, de USA en Frankrijk, alsook kleinere gemeenschappen in aanliggende landen….

Het Rode Kruis heeft ook al een website voor communicatie tussen familieleden en kennissen zoekenden gestart op hun website familylink (op dit moment lijkt de site niet te werken of overbelast, maar dat kan morgen weer verholpen zijn. Op de digitale radio van de Verenigde Naties staat een kort interview over dit initiatief, zo ook een telefooninterview met een medewerker van de Verenigde Naties – David Wimhuirst – die levend uit het instortende hoofdkwarier is gekomen, hij beschrijft hoe de dikke betonnen pilaar in zijn werkkamer hem de enige veilige plaats leek om in te nemen terwijl het gebouw heftig heen en weer schudde….

Als je naar dagelijkse beelden uit Haiti van voor deze ramp en van voor de cyclonen en grote overstromingen kijkt dan komt mij dat al als een rampsituatie voor, zoals deze foto van een ‘bidonville’ aan de rand van Port-Au-Prince met de veelbelovende naam Cité de Soleil gebruikt als een illustratie bij een verslag van een Canadese militair werkzaam voor de MINISTAH (Mission des Nations Unies pour la Stablisation en Haiti). Het was in deze krottenwijk dat in 2005 en 2006 bloedige confrontaties tussen Haitaanse politie gesteund door Verenigde Naties MINISTAH-troepen en gewapende bendes plaats vonden (tientallen doden werden geteld onder de bevolking). In hoeverre deze bendes de belangen verdedigden van de straatarme bewoners – aanhangers van Lavalas-beweging van de nu verdreven president Aristide (1993/1994; 2001/2004) – of enkel gewapende criminelen waren, is moeilijk te zeggen omdat sociale beweging en criminele bendevorming in Haiti vaak in elkaar overlopen. De foto staat model voor de opeenstapeling van gewelddadige conflicten en voortdurende wisselingen van macht in Haiti waardoor de leefomstandigheden alleen maar verder zijn afgegleden. De vraag is hoe deze onder de oppervlakte broeiende en voortdurende oplaaiende tegenstellingen zich als sociale bevingen zullen gaan manifesteren en zich vermengen met de gevolgen van de desastreuze aardschok van deze week…

  • RSS
  • Facebook
  • Twitter