blog | werkgroep caraïbische letteren
Posts tagged with: Aveloo Tascha

Wayang in Suriname snakt naar jong bloed

door Tascha Aveloo

Paramaribo – Het wayanpoppenspel dreigt verloren te gaan. Tenminste, in Suriname, want de enige nog in leven zijnde dalang of wayangspeler, Sapto Sopawiro, is al boven de zeventig.
Pogingen van verschillende Javaanse organisaties om jongeren te interesseren voor dit werelderfgoed van de Unesco hebben tot dusver niets opgeleverd. De ontwikkeling van wayang in Suriname staat stil. De dalang vertelt het verhaal in diep Javaans, een taal die veel moderne Javanen niet meer beheersen.
Stanley Sidoel van directoraat Cultuur, noemt de wayang in Suriname statisch. “In Indonesië is het verder ontwikkeld, het wordt voor alles gebruikt, zoals een bekendmaking doen. Daar zeggen ze: als je nog de oeroude vorm van wayang wil zien, dan moet je naar Suriname gaan. Maar deze man, Sapto Sopawiro, is wel bezig de wayang aan te passen door het ook in het Surinaams en Nederlands te doen.”
[uit de Ware Tijd, 01/01/2013]

Toriman 2012 Max Scholsberg

door Tascha Aveloo

Paramaribo – In de overvolle achterzaal van Tori Oso zaten en stonden stamgasten en First timers te luisteren naar de vele tori’s. Er werd gebatteld om de titel Toriman of Uma 2012. Uiteindelijk leek het wel ‘save the best for last’ te zijn geweest. De laatste toriman was Max ‘Scholi’ Scholsberg die Tori Oso vertegenwoordigde. Hij bracht zijn tori met veel ‘saus’ en ‘showmanship’. Er werd luid en veel gelachen. De tori van ‘Scholi’ centreerde zich rond persoonlijke ervaringen in zijn woonomgeving, wat duidelijk zeer in de smaak viel bij de aanwezigen.
Schrijver/verteller Rappa wist het publiek danig aan het lachen te brengen. Hij bracht zijn tori met veel mimiek op een dynamische wijze. Enkelen stemden dan ook op hem als beste verteller, maar uiteindelijk mocht Max Scholsberg met die eer strijken als Toriman 2012. (Foto: Irvin Ngariman)
Kort en krachtig
‘Scholi’ won met overweldigende meerderheid op alle andere vertellers. “Het wordt een beetje eentonig hoor”, lachte teller Hilli Arduin die luidop de stemmen bekendmaakte. Het stemmen verliep vlot en snel.
Sommige contestanten vertelden een verhaal, anderen weer enkele tori’s achter elkaar. “Un hor mi, Scholi e kir mi dya”, bulderde een mannelijke gast, die helemaal rood aanliep van het lachen, wanneer de toriman nog een toegift geeft nadat bekend is geworden dat hij heeft gewonnen.
Scholsberg (74) is geen onbekende voor de oudere generatie. “Ik heb in de jaren 1967 samengewerkt met De Surinaamsche Bank bij hun bonte avonden. Men dacht dat ik daar werkte, maar ik was van de douane. Ik heb daar een hoofdrol vervuld en we hebben dertig optredens gehad. Ik deed graag dominee Polanen na”, lachte ‘Scholi’ vrolijk. “Ik vind het leuk om te doen. Om te zien hoe mensen genieten.”
Arlette Codfried: “onsmakelijk verhaal”
Ervaring nodig
Dat de moppentapperij er nog goed in zit, bewees ook de legendarische Walther Huisden die de spits mocht afbijten. Frits Wols wist ook aardig de lachers op zijn hand te krijgen met zijn yorkatori. Het verhaal van Ba Anansi en Agama vertelde meesterdrummer/verteller Saco op krachtige wijze. Het was aan zijn optreden te zien en te horen dat hij een performer is die weet hoe het hoort. Enkelen vonden het begin van Arlette Codfrieds verhaal over de geboorte van Jezus te veel op het randje. Het einde van het verhaal gaf aan dat Jezus eigenlijk geboren is door verkrachting. “Onsmakelijk. Ik vond het begin leuk, maar het einde was disrespectvol. Ik ben geen Moslim, maar zou het ook akelig vinden als ze over hen of Hindoes zo een grap gemaakt had. Er is vrijheid van meningsuiting maar je moet mensen niet beledigen” stelde Grace Merkens. “Ik ga de schrijvergroep hierover spreken”. Maar dat maakte de avond niet minder leuk en men heeft volop kunnen genieten van Surinaams cultureel erfgoed.
[uit de Ware Tijd, 14/12/2012]

Muzikaal spektakel bij 70 jaar Militaire Kapel

door Tascha Aveloo
Paramaribo – De Surinaamse Militaire Kapel bestaat op 17 november zeventig jaar. Om het heugelijke feit te vieren wordt er op woensdag 21 november in de Anthony Nesty Sporthal een groots muzikaal spektakel aan de Surinaamse samenleving aangeboden. “Ik beloof u, het wordt een knaller. Oude muziek in een fusie met moderne muziek. We gaan bijvoorbeeld samenspelen met de rockgroep Apopletic met voorzang van Audrey Bakrude. Maar we brengen ook een ode aan Eddy Snijders en Eddy Muringen als de trekkers van het eerste uur. Maar ook poku van Lieve Hugo komen aan bod. We gaan een spectaculaire tijdreis maken”, belooft kapelmeester en dirigent kapitein Rein Rier.
 Dit is een beeld van de taptoe, zoals die Ahoy in Nederland, is gedraaid in september 2010. De Militaire Kapel boekte toen enorm veel succes. Foto collectie Kapitein Rein Rier.
Friyari dey
Het is een drukte van jewelste in de Militaire Kazerne. Er klinkt fanfare en marsmuziek en er wordt heel druk geoefend om in de houding al musicerend op maat te lopen. “We hebben het heel erg druk. We moeten spelen voor de ACPEU-vergadering, Srefidensi en daar tussenin alsnog oefenen voor onze bigi friyari dey optreden”, legt Rier uit. Hij geeft links en recht bevelen en aanbevelingen, terwijl hij vertelt over het concert. De reguliere bezetting van militairen in de kapel is dertig. Maar speciaal voor dit jubileumconcert zijn er enkele gasten toegevoegd van onder meer de Politiekapel, het Eddy Snijders Orkest en de muziekscholen, wat het orkest brengt op zestig man. “We hebben fluitisten, een uitgebreide groep klarinetten en veel strijkers toegevoegd. Voor militaire mars- en fanfaremuziek, maar zeker ook voor kaseko is het totaal ongekend dat er daar aan strijkers meedoen. Wij hebben dus alle arrangementen moeten aanpassen zodat die strijkers er gewoon bij kunnen. Dit alles moet nieuw ingestudeerd worden”, legt Rier de moeilijkheidsgraad uit van het oefenen met zestig man. Hierdoor is het een semi-filharmonisch orkest geworden. “Het is echt een unicum wat we daar gaan presenteren”.
Solo’s en taptoe
Kapitein Antoon Uiterloo, belast met de logistiek, vult aan dat er ook solisten zullen zijn zoals Lady Shayna, Elvin Pool en Heliante Redan. “Als gastdirigenten zullen Robby Graanoogst en Rieke Mardjo optreden. Het geheel is een strakke show die ruim een uur in beslag zal nemen.” Uiterloo geeft aan dat er ook een taptoe gedraaid zal worden. “Taptoe is het lopend musiceren van een militair orkest in kunstlicht.” Rier legt uit hoe de taptoe is ontstaan. Vroeger gingen militairen die musiceerden na de dienst gezellig uit en maakten ook bij die gelegenheden vaak samen muziek. “Maar zoals de Nederlanders spraken was het ‘de tap gaat toe’ oftewel ‘de tap van het bier gaat dicht, we sluiten’. Hierna gingen de militairen weg maar bleven muziekmaken op met lampen verlichte plekken. Dit heeft geleid tot het in de jaren 1800 uitroepen van de ‘taptoe’ als officieel luchtig showelement van de militaire kapellen.” In 2010 had de Militaire Kapel meegedaan aan een Nederlandse taptoe en heeft daar enorm veel furore gemaakt met hun dynamische presentatie. “We zijn een instituut ter beschikking van het volk. We dienen de natie door te musiceren bij elke officiële gelegenheid van de Staat. En nu zijn we jarig en bieden we dit gratis aan aan de Surinaamse bevolking”, besluit Rier met een glimlach.
[uit de Ware Tijd, 20/11/2012]

Van verhaal tot script leren schrijven

door Tascha Aveloo

Paramaribo – “Soms denkt men dat schrijven heel moeilijk is en dat je dat alleen kan na een lange studie, maar je kunt gewoon beginnen. Iedereen schrijft wel eens een gedachte op, heeft een idee, een creatieve expressie die men neerpent”, geeft Renate Galdij, regisseur en theaterdocent aan. Op 24 november, 1 en 8 december wordt er les gegeven in het schrijven van een verhaal en dat herleiden naar een script voor een toneelstuk.
Verhaal voor script
Galdij kwam op het idee nadat zij zelf een workshop ‘schrijven’ had gevolgd bij de Clark Accord Foundation. “Ik dacht dit kunnen we verder uitdiepen en zo kwam ik op het idee voor de training ‘van verhaal schrijven naar een script'”. Als deel van het curriculum in de theaterschool leert men ook verhalen te schrijven voor een script. Dat doe je vanuit een idee dat je al hebt of je start gewoon met improvisatie. De bedoeling is ook om mensen te inspireren. “Kinderen lezen vaak te weinig. Misschien zullen ze geïnspireerd raken om verhalen te lezen die door jongeren zelf zijn geschreven”, stelt Galdij. Ze hoopt op een groep van minimaal vijf man in de leeftijd 15 tot 25 jaar.
Eigen belevingswereld
Er zal gewerkt worden vanuit een verhaallijn. “Je kan natuurlijk iedereen een verhaal laten bedenken, maar dan moet je naar alle vijf verhalen kijken. Het is beter om te werken aan een centraal verhaal en dat uit te werken in allerlei facetten. Ik zal een bekend fenomeen aanhalen zoals een auto-ongeluk, en dan moeten de deelnemers elk vanuit hun eigen belevingswereld een bijdrage leveren aan het verhaal. Dan wordt hen de technieken bijgebracht hoe dat verhaal tot een script uit te werken.” Mavis Accord zal als gastdocent vanuit empowermentteksten proberen de groep te inspireren.
“In ieder geval is dit zeker iets dat we vaker gaan doen vooral om jongeren te bereiken, als het nou acteurs zijn of schrijvers”, besluit Galdij.
De lessen worden verzorgd in het gebouw van NAKS aan de Thompsonstraat, telkens van 10:00 tot 13:00 uur.
[uit de Ware Tijd, 10/11/2012]

Slavernij-invloeden (V): Waarom het Christendom winti niet toestaat

door Tascha Aveloo

We hebben de afgelopen dagen de invloed van de religie tijdens de slavernij belicht. De winti -religie is een overblijfsel van de slavernij die echter pas in deze afgelopen vijf jaren enigszins door diverse organisaties uit de ‘duisternis’ gehaald word.

Een ander overblijfsel is het niet accepteren van de winti binnen het Christendom. Vele mensen geven namelijk aan Christen te zijn maar doen daarnaast mee aan door de familie vereiste rituelen die te maken hebben met de winti religie. In de editie van dinsdag gaf Bonuman Juliën Zaalman aan dat dit niet kan. Ook binnen het Christendom is het dualistisch belijden van de Winti en het Christendom een absolute ‘no no’. “Want het is eigenlijk het dienen van twee goden. Want daar komt het uiteindelijk op neer als je aangeeft Christen te zijn maar ook winti belijdt. Je kan toch geen Moslim zijn en een Hindoe?

Modern slavery; foto @ Nicolaas Porter

Het aanroepen van geesten van voorouders en andere geesten oftewel goden is volgens de bijbel verboden. Het doen van een luku, oftewel kijken in het verleden of toekomst is ook een heikel punt binnen het Christendom. Het begeesterd raken door een geest zou ook niet toegestaan zijn, want zo geeft de bijbel aan, er is maar één geest die je zou mogen raadplegen en die je zou mogen uitnodigen om in je hart plaats te nemen, te weten Gods Heilige Geest. Elke andere geest hoort geen bezit te nemen van het lichaam en is een bezetter, waardoor men spreekt van ‘bezeten zijn’. Dit wordt vaak als beledigend beschouwd door de winti-beleiders. Ook de terminologie van afgodendienaars en ‘het dienen van afgoden’ komt vaak in het verkeerde keelgat terecht. Volgens de bijbel is het overdadig belangstelling tonen voor auto’s, vrouwen of je werk ook afgoderij.

Religie zou nimmer beledigend noch denigrerend bedoeld zijn. Het is zoals de God van de Bijbel dat aangeeft en wat de volgelingen van die god aannemen als waarheid. Vanuit de winti-cultuur spreekt men vaak van ‘blanke indoctrinatie’. Dit wordt stellig weersproken door de hedendaagse Christen daar die nu buiten de ‘blanke heerser’ leven maar een bewuste keus maken wat zij als Godsdienst belijden. Dat velen nog in de war zijn en zoals Zaalman dat aangeeft nog geen keus hebben kunnen maken, zal waarschijnlijk noch jaren voor de nodige dillema’s zorgen. Dillema’s die er echter niet zouden hoeven te zijn als men elkaars visie en mening zou respecteren, elkaars godsdienst met rust zou laten en het beleven daarvan niet af laat afhangen van een andere religie.

[uit de Ware Tijd, 29 juni 2012; alle taalfouten verbeterd]

Slavernij-invloeden (III): Winti gaat niet samen met christendom

door Tascha Aveloo

Het is een bekend verschijnsel als men naar de bonuman gaat voor een ‘wroko’, dat de Bijbel er maar al te vaak wordt bijgehaald. Als iemand een wasi ondergaat, gebeurt dat in de naam van …, ma Gado na fesi! Volgens sommige wintibelijders kan dit niet. Het wintigeloof is een totaal andere religie dan het christendom en de twee zijn niet met elkaar te mengen. “Winti en het christendom hebben zich in de slavernij naast elkaar ontwikkeld. De slaven en de vrije nakomelingen daarvan hebben de geloven elkaar laten beïnvloeden”, stelt Juliën Zaalman, bonuman en schrijver.

Zaalman zegt dat het christendom een middel was van de kolonisator om de kolonie te verwestersen. Daarnaast was de winti aanwezig bij de slaven. “Het heeft ze een houvast geboden om hun mens-zijn, die mens die zij ooit waren, niet kwijt te raken. Om niet onderdoor te gaan aan de geest van onderdrukking en minderwaardigheid, maar met een geest van integriteit trachtten ze te overleven, dwars door alles heen. Het heeft hen staande gehouden en ze de wil gegeven om te ontkomen aan het juk van de slavenmeester,” vervolgt hij. Hij vertelt dat het christendom geen oog had voor de menselijkheid van de slaven, omdat de economische belangen te groot waren. Volgens Zaalman heeft de slavenmeester met het christendom, tot kort voor de afschaffing van de slavernij, machtsmiddelen ingezet zoals onderwijs, zorg en het aanbod van vrijheid om de zwarte mens te ketenen. “Het was zelfs bij wet vastgesteld dat zij hun Afrikaanse gewoonten niet mochten behouden. De winti heeft echter de mens die slaaf was, zijn waarde teruggegeven. Zo zouden ze erkennen en herkennen dat zij grote geesten zijn die moeten streven naar een verhoogd denkniveau. Zij die het goede verkiezen boven het kwade en gaan voor vooruitgang. Dat is winti.”

 

De Watra Ingi Winti: een indiaan die over het water loopt

Zaalman kan ook antwoord geven op de vraag waarom sommige wintibelijders toch de Bijbel hanteren. Volgens hem komt dat door een dualistische opvoeding, waarin mensen zowel het westerse maar ook het eigene meekregen. “Het zijn de mensen die geen keus kunnen maken. Ze gebruiken de Bijbel om te vergoelijken wat ze doen. Ze zien door hun christen-indoctrinatie iets in de bijbel dat ethisch een bepaalde waarde vervult. Maar binnen het verhoogde denken van de winti is dat geen onderdeel ervan. De basis is Anana.”

In de visie van wintibelijders is god heel anders dan die binnen het christendom. In de laatste religie staat tegenover God zijn ‘vijand’ Satan. “Wij geloven dat het leven bestaat uit goed en kwaad en door het goede boven het kwade te stellen, kom je in het reine met jezelf wat leidt tot een hoger denken. Goed is niet losgekoppeld van het kwade en omgekeerd.” De bonuman wil verder meegeven dat hoewel het woord bonuman een zwaar beladen betekenis heeft in de samenleving, het woord eigenlijk staat voor iemand die een ruim hoog geestelijk denker is die de zingeving van het leven brengt aan mensen en hen aanspoort om beter te doen en ruimer te denken en te leven volgens de wintileer.

[uit de Ware Tijd, 27 juni 2012]

  • RSS
  • Facebook
  • Twitter