blog | werkgroep caraïbische letteren
Posts tagged with: revolte 30 mei 1969

Op Curaçao betekent mijn witte huid nog vaak ‘je hoort er niet bij’

Het is een taboe, maar de tint van je huid doet ertoe op Curaçao. En dat wordt je als witte Nederlander op PVV-achtige wijze ingepeperd, merkt journalist Dick Drayer.

read on…

Herdenking ’50 jaar na 30 mei 1969′

Het Kabinet van de Gevolmachtigde Minister van Curaçao organiseert in samenwerking met Stichting OCaN en Vereniging Antilliaans Netwerk een herdenkingsbijeenkomst in het kader van ’50 jaar na 30 mei 1969′ op woensdag 29 mei a.s. in den Haag (Filmhuis). read on…

De andere zijde van de zon / E otro kara di solo

30 MEI 1969 / TRINTA DI MÈI ’69 – De oorspronkelijk Nederlands­talige jeugdroman De andere zijde van de zon werd gelijktijdig in het Papiaments, uitgebracht: E otro kara di solo. Twee jeugdboeken in één klap. Twee edities. Marijke Schweitz is de schrijfster van dit jeugdboek voor jongeren vanaf 11 jaar, dat ongetwijfeld ook (jong) volwassenen boeit. Zij was zelf als jong meisje leerlinge van het Peter Stuyvesant College, de middelbare school voor Havo/VWO op het eiland Curaçao. Ook een van de twee hoofdpersonen van de jeugdroman, de twaalfjarige Anne, is een leerlinge van het Stuyvesant. read on…

De revolte van mei ’69 en het geraffineerd beveiligd eigenbelang van Nederland

door Aart G. Broek

Op 30 mei 1969 – dit jaar vijftig jaar geleden – vonden er ernstige onlusten plaats op Curaçao. Hierbij kwamen twee mensen om het leven en ging het centrum van Willemstad grotendeels in vlammen op. Enkele maanden later werd een commissie onder voorzitterschap van R. A. Römer ingesteld, die als taak meekreeg ‘een diepgaand onderzoek’ te verrichten naar de gewelddadige ongeregeldheden. read on…

Schrijfmiddag Wikimedia: Trinta di mèi

Dit jaar is het 50 jaar geleden dat er op Curaçao een revolte uitbrak: ‘Trinta di mèi’. Waar was u op 30 mei 1969? Wat herinnert u zich van deze dag? Voor velen is dit een dag om nooit meer te vergeten. read on…

Venezuela wilde in 1969 ingrijpen

door Ton de Jong

Willemstad – Venezuela was op 30 mei 1969 bereid en paraat om militair in te grijpen op Curaçao. Voor de kust van Curaçao lagen vier marineschepen klaar om samen met de Amerikanen in actie te komen. read on…

Overzee was ver weg

Marlies Brenters beschrijft in haar begin mei verschenen debuutroman Overzee hoe het was om in de tijd voor 1969 op te groeien in een typisch Shell-gezin in Julianadorp, Curaçao. Ze gebruikt haar jeugdherinneringen als achtergrond voor een spannende intrige, waarin de bevoorrechte positie van de expats een volkomen vanzelfsprekendheid is. read on…

“Alle herinneringen wil ik bezingen’’

Frans Kapteijns bladert aan zijn tafel in het Brabantse Vlijmen in een grote grijze ordner, met daarin de eerste versies van het manuscript van zijn zojuist verschenen boekje Koning Carlos en de aardmannetjes. In het manuscript staan talloze aantekeningen, in het groen geschreven. Daarbovenop in de ordner prijken wat nieuwe gedichten die het licht nog moeten gaan zien. Terwijl hij door de papieren bladert, zie je dat het niet zomaar blaadjes voor hem zijn, het zijn Frans’ gedachten, zijn herinneringen, zijn leven. read on…

Leven en werk van Guillermo Rosario (3)

Libèrta Rosario.
Foto © Michiel van Kempen

Op vrijdag 14 maart j.l. gaf Libèrta Rosario aan de Universiteit van Amsterdam een college in de reeks Caraïbische Dromen van prof. Michiel van Kempen. Haar college ging over het leven en het werrk van haar vader, dichter en prozaschrijver Guillermo Rosario, van wie Libèrta vorig jaar een Nederlandse vertaling uitbracht van diens Papiamentu roman E Rais ku no ke muri. Vandaag deel 3 van haar uitgewerkte collegetekst.


 

Nr. 12  Guillermo heeft veel geschreven over de opstand van 30 mei 1969. Hij heeft zelfs een nummer van zijn tijdschrift Opinyon daaraan gewijd.
In de jaren zestig was het slecht gesteld met de economie op Curaςao. De prijzen stegen, maar de lonen niet. Hierdoor nam de koopkracht van de bevolking af. Het zware en vuile werk werd voornamelijk door de zwarte bevolking gedaan, vaak onder erbarmelijke omstandigheden. Veel blanken woonden in afgesloten luxe woonoorden, waar de zwarte bevolking amper mocht komen. Het Papiaments was verboden in de Statenraad. Er waren amper zwarten in de politiek.
Een langdurig arbeidersconflict tussen de directie van Wescar, die verantwoordelijk was voor de ontwikkeling van de CAO’s, en de Curaςaose Federatie van Werknemers, escaleerde en leidde tot een staking van veel Shell-arbeiders. In de nacht van 29 mei op 30 mei kwamen ongeveer 4000 arbeiders  samen onder leiding van onder andere Wilson ‘Papa’ Godett, Amador Nita en Stanley Brown. Om druk op de Staten uit te oefenen, vertrok de stoet richting Fort Amsterdam. Onderweg begonnen de arbeiders te plunderen en sloten meer mensen zich bij hen aan. Vanaf dat moment was de staking geen arbeidersconflict meer, maar een volksopstand die de politie niet meer in staat was in goede banen te leiden. Toen Wilson ‘Papa’ Godett, leider van de havenarbeiders,  zwaar gewond raakte en twee betogers door politiekogels werden gedood, sloeg de vlam in de pan. Willemstad stond in brand. Er werden op verzoek van het kabinet van gouverneur Nicolaas ‘Cola’ Debrot Nederlandse mariniers ingezet die alles na 24 uur onder controle kregen. Er vielen tientallen gewonden.
Naar aanleiding van de opstand richtten Wilson ‘Papa’ Godett, Amador Nita en Stanley Brown de politieke partij Frente Obrero Liberashon 30 di Mei op. Guillermo is ook lid geweest van die partij. Volgens hem is die opstand erg belangrijk geweest: er vond een mentaliteitsverandering plaats. Vóór 30 mei 1969 waren de beste banen in handen van de blanken, bijna alle hoofden van dienst waren blank en protestant. Daarna zag je overal gekleurde mensen. De wijken, waar vroeger alleen blanken woonden, werden steeds meer bewoond door gekleurde Curaçaoënaars.
Dat was anders in de tijd dat Guillermo samen met anderen in 1944 de Democratische Partij (DP) had opgericht. De leiding was toen blank. In die periode begon Guillermo serieus te schrijven, voornamelijk in het Papiaments. Eerst voor het partijblad en later ook romans en gedichten. Hij was bezig met zijn roman Pa motibu di mi koló(Door mijn huidskleur) toen hij daarover ruzie kreeg met de DP. Later veranderde hij de titel in E Angel pretu (De zwarte engel).
In de jaren 60 stapte Guillermo uit de DP, die nog erg machtig was. Na de breuk met de DP begon Guillermo met UnPoko. Het was eerst een politiek orgaan en werd daarna een krant. Niemand wilde het drukken. Men was bang voor represailles van de DP. Als je tegen de DP was kon je van alles verwachten, van gevangenisstraf tot werkeloosheid. Guillermo kocht toen een stencilmachine en gaf de krant als stencil uit. Hij onderhield zijn gezin ermee en dertig andere gezinnen leefden van het krantje. Ik kan me herinneren dat wij, de oudste kinderen thuis, elke week moesten helpen met het stencilen, sorteren, nieten en vouwen van de krant. Elke maandag kwam de krant uit in een oplage van 5000 exemplaren. Guillermo verspreidde de krant zelf over het eiland.
Later stopte Guillermo met UnPoko om bij de overheid te gaan werken. Dezelfde overheid die hem jaren had tegengewerkt en twee keer onterecht in de gevangenis had laten belanden. Volgens Guillermo had men hem die baan bij de overheid niet aangeboden om hem tot zwijgen te brengen. Hij heeft 16 jaar in het casino gewerkt, eerst als controleur en daarna als hoofcontroleur van alle casino’s.
Nr13 Respect was een woord dat erg belangrijk was voor Guillermo. Hij was altijd bereid dat te geven, maar wilde dat ook van een ander krijgen. Hij dwong met zijn verschijning veel respect af. Ook wist hij jongeren uit de buurt enthousiast te maken voor zijn projecten. Hij was een soort buurtvader en werd door veel jongeren ook ‘tata’ genoemd. Hij gaf een keer samen met een buurjongen uitleg van zijn spel ‘Ninichibol’ (Knikkerspel) aan de toenmalige gouverneur Ben Leito.
Nr 14 Guillermo was lid van veel commissies en verenigingen zoals van de Commissie Spelling van het Papiaments, mede-schrijver en voorzitter Commissie Vlag van Curaçao, voorzitter Vereniging van Curaçaose Schrijvers, lid van de Stuurgroep ‘Nieuw Beleid’ Eilandgebied Curaçao, vice-voorzitter Comité Herdenking 30 mei 1969.
Nr 15 In 1943 schreef Guillermo zijn eerste roman Un drama den hanchi Punda (Een drama in een steeg in Punda). Hij kwam in conflict met de kerk omdat de twee hoofdpersonen in het boek, een broer en een zus, verliefd waren op elkaar. In 1963 schreef hij E Rosa di mas bunita (De mooiste roos) ter ere van de afschaffing van 100 jaar slavernij (vertaald in het Engels als The most precious rose). Hij droeg het gedicht op aan Tula. Andere titels van zijn boeken zijn : De arbeider uit Klip, Vier Azen, En God heeft jouw kleur, Mijn negerin Papiaments, Liefde en Opoffering(vertaald in het Engels als Sacrifice and Love), Macho, Avonturen van Geinchi, Ik houd van Curaçao.
 
Guillermo schreef ook toneelstukken: Waarde van een cent, Dit is mijn moeder, Wat een ‘Yaya’(Voedster), De straatveger.  De onlangs overleden ontwerper Oscar Ravelo heeft de meeste omslagtekeningen gemaakt van de boeken van Guillermo.

[Klik hier voor deel 1 en deel 2 en deel 4]

De roman als wapen

Op de website van literair tijdschrift Terras: De roman als wapen. Over politiek in Frank Martinus Arions Dubbelspel. De tekst werd oorspronkelijk geschreven als lezing in het kader van een programma in het Amsterdamse Perdu over de landelijke actie Nederland Leest van het CPNB en nu gepubliceerd in het licht van het boekenweekthema ‘Gouden tijden, zwarte bladzijden’:

Dubbelspel is een boze roman. Een woedende roman zelfs, allereerst gericht tegen Nederland, althans: tegen de koloniale politiek van Nederland, althans: het is een roman die de historische rol van Nederland op de Antillen en de wijze waarop die nog doorwerkt in het alledaagse leven van de lagere klassen stevig aan de kaak stelt. Geschreven in de nadagen van de bloedige arbeidersopstand op 30 mei 1969 wil Dubbelspel een wapen zijn, gaf Arion aan toen hij de Lucy de B. en C. W. van der Hoogtprijs in ontvangst nam. En dat was het ook, stelde hij vast, gezien het feit dat hij daar op het podium stond.

Meer over dat wapen, en wat stichting CPNB daar van maakte, bij Terras.

  • RSS
  • Facebook
  • Twitter