Schaduwtemmer getemd
over Schaduwtemmer, roman van Rihana Jamaludin
Schaduwtemmer is een historische fantasy-roman die zich afspeelt in het noorden van Suriname tussen 1928 en het einde van de Tweede Wereldoorlog. Hoofdpersoon is de in januari 1928 geboren, Javaanse, Roekmini. Zij is met de helm geboren.
Haar opa heeft vlug door dat het kindje natuurwezens en geesten kan zien en waarschuwt haar heel voorzichtig met die paranormale gave om te gaan en het verborgen te houden voor de ‘gewone wereld’ inclusief haar ouders. De dukun van haar geboortedorpje, Reynsdorp, in het district Commewijne, ziet het natuurlijk wel. Deze kruidengenezer en beoefenaar van zwarte kunst laat het jonge kind klusjes voor hem uitvoeren in zijn eigenaardige tuin. “Het was onnatuurlijk stil in de tuin.” Een insectenloos oord, geen muskiet, zelfs geen mier. “Roekmini liep voorzichtig door het schemerige bos.” Er groeiden bomen en planten die ze nergens anders had gezien. “Maar wat voelde de zwarte aarde heerlijk aan haar voetzolen.”
De schrijfster, Rihana Jamaludin, is ook een Javaanse Surinamer. Ze heeft gebruik gemaakt van de verhalen en belevenissen van haar moeder, die ook in Reynsdorp, tegenwoordig Bakkie genoemd, is geboren, twee jaar na de verzonnen Roekmini. Jamaludin is bekend van twee romans voor volwassen, De Zwarte Lord en Kuis, een jeugdroman, Luchtdanser, als gratis e-boek, een historische young-adult roman, Geheimen van het tuinhuis en nu dus Schaduwtemmer. (Zie haar website https://www.rihanajamaludin.com/) Het hoofdverhaal in het onderhavige boek, van 70 hoofdstukjes verdeeld over 380 bladzijden, gaat over de strijd van Roekmini, als een soort lichte heks, tegen de duistere bedoelingen van de dhalang, de poppenspeler en verteller van het wajang schaduwspel, die ook zingt en het gamelanorkest begeestert.
Met deze roman schaart Jamaludin zich nu óók in de lange rij fantasy-auteurs als Tolkien, C.S. Lewis, Joanne Rowling, Nora k. Jemisin en de Curaçaose schrijver Elis Juliana, in ieder geval wat betreft zijn boek Aventura di un Kriki, kontá pa e mes. Het bijzondere van Jamaludin is dat zij de geschiedenis van een Javaanse plantage in Suriname met de fantasy mengt. Op deze manier heeft zij in feite een vertakking van het fantasy-genre gecreëerd.
Een bijverhaal is de geschiedenis van de Javanen in het noordwesten van Suriname en de ontwikkeling die Paramaribo en Zanderij in de Tweede Wereldoorlog doormaken dankzij de bauxietindustrie. Een andere lijn is het verzet van Roekmini tegen de tradities van haar mensen, vooral die wat het uithuwelijken betreft. In de loop van het verhaal gaat Roekmini regelmatig op de vlucht voor haar, door haar ouders wél aanvaarde, huwelijkspartner. Met de hulp van een watramama houdt Roekmini iedereen op de dag van het geplande huwelijk voor de gek. In de loop van het verhaal krijgt ze hulp van veel moerasvrienden en sommige mensenvrienden.
De moerasvrienden zijn onder andere Springer, gemanifesteerd in een bijzondere sprinkhaan, afgebeeld op de kaft van het boek, Raksha, een demon die in haar ogen de gedaante van een mollige dwerg aannam. “Hij was al in de tuin, maar was pas te zien nadat ze hem getekend en geboetseerd had. Zij had hem zijn gestalte gegeven.” Weer een andere moerasvriend is de meermin Kwiekwie.
Jamaludin heeft gestudeerd voor docent Tekenen, ze weet dus wat de scheppende kracht van het tekenen is. Zo ervaart ze ook dat tijdens het schrijven er verrassende dingen gebeuren die je van tevoren niet wist, of niet had bedacht.
De enkele mensen die Roekmini vertrouwt en die haar helpen in haar strijd zijn twee legersoldaten, een antropoloog, de reeds genoemde dukun en een jongen uit haar dorp die later ‘waterboy’ bij de Amerikaanse bauxietdelvers wordt. Door de setting in de Tweede Wereldoorlog is het in Suriname (en de wereld) een grote overgangstijd, het gaat ook over zuivering en de terugkeer van het licht. Roekmini is een fijnzintuigelijk meisje, heeft een natuurlijke vorm van helderziendheid, instinctief geneest ze een vrouw die gebukt gaat onder de vroege dood van een jong kind, ze leeft met het ritme van maan en aarde en ze voelt natuurkrachten intuïtief aan. In deze roman zitten veel elementen van spirituele en licht-/duisternis-gerelateerde kenmerken die vergelijkbaar zijn met Yule-nachten, Rauhnächte, de Twaalf Heilige Nachten en Loi Krathong.
Omdat bijna alle andere mensenfiguren in dit boek niet helderziend zijn, kan Roekmini met bijna niemand over haar gave praten. In deze tijd van materialisme en natuurwetenschap gelooft men slechts wat tastbaar is, of zicht- en meetbaar. In vroeger tijden waren meer mensen bewust van de aanwezigheid van wezens en geesten, en werden kinderen niet op school afgeleerd om ‘geen gekke dingen te zeggen’. Baby’s kwamen toen nog duidelijk uit een rijk met contacten uit het voorgeboortelijke, ze keken in de eerste maanden of jaren van hun leven nog niet de wereld in, maar leefden nog in hun bubbel waar volwassenen geen toegang toe hadden.
“Op een dag wenkte Simbah Sajan zijn kleindochter en zei (…): ‘Je hebt een mooie gave, maar als je volwassen wordt, gaat die misschien weg.’” (…) Hij vertelt haar over ‘De sluier van Maya’, die ‘onze ogen bedekt, zodat we alleen de gewone wereld zien. We vergeten waar we vóór onze geboorte waren.’
Volwassenen hebben tegenwoordig nog in hun slaaptoestand contact met de geestelijke wereld, maar zijn zich daar bij het wakker worden al niet meer van bewust.
Toch beginnen meer en meer mensen te realiseren dat er elfen zijn, undinen, vuurgeesten en gnomen. Dan beseffen we dat het leven van de aarde geen mechanisme is, maar dat het wordt verzorgd door elementenwezens. Mensen die ze niet kunnen of willen zien, proberen op een natuurkundige manier te verklaren waar windstoten vandaan komen en de golven van de zee, zien in de groei van een plant niet de geest achter de groeikracht, in het wapperen van de was aan de lijn niet de manifestatie van geest die de wind doet waaien. Zolang de natuurwetenschap nog niet de meetapparaten hiervoor heeft ontwikkeld, bestaan die geesten niet. Zoals er overdag geen sterren of planeten zijn, omdat je ze dan niet kunt zien. Er zullen best lezers zijn die het tovenarij vinden of die niet in natuurwezens geloven, maar over de hele wereld en in alle culturen wordt de geestenwereld op allerlei manieren gevierd, denk aan Halloween, Hemelvaart, Dia de los Muertos, Diwali, Hannukah, Wintersonnewende, Perchtenlauf en Obon.
Er zijn mensen met kwade bedoelingen die gebruik kunnen maken van de kwade soort geesten, demonen, didibri, bakru, asema, leba, yorka of garuda, zoals die allemaal in deze roman worden opgevoerd. De schimmenspeler weet deze wezens te gebruiken om zijn streven naar wereldmacht te kunnen bereiken. Hij heeft hiervoor ook de sluier nodig die Roekmini altijd onzichtbaar bij zich heeft.
“De stem van de Dhalang klonk. ‘Roekmini, waar wacht je op? Mijn wereld is zoveel zoeter dan de jouwe.’
Roekmini sette zich schrap. ‘Jouw wereld is maar schijn.’
De Dhalang grinnikte. ‘En de jouwe is werkelijkheid? Werkelijkheid is als azijn. Mensen slikken dat niet graag. Schijn is zoet. Misschien een leugen, maar heerlijk en zóveel makkelijker te verteren.’ Zelfs zijn stem klonk kleverig als honing.”
Maar zoals de titel al aangeeft, schaduwtemmer Roekmini bedwingt na een lange strijd -waarin enkele van haar mensenvrienden gedood worden, of ongeneselijk geestesziek, waarbij ook veel zwampvrienden, zoals bijvoorbeeld de tot leven (nou ja, hoe moet je dat anders noemen) geroepen Spaanse conquistadores verstikken- de Dhalang, zoals aartsengel Michael na een hemels gevecht de draak beheersen kan.
De schrijfstijl van Jamaludin kenmerkt zich door een bijna poëtisch woordgebruik, een Nederlands gekruid met Surinaamse ingrediënten, beeldspraak als oogdruppels om de sluier van onze onzichtbare en medebepalende omgeving op te lichten, korte chronologische hoofdstukjes, verpakt in liefdevolle, historische, tastbare informatie. Een aanrader.
Een uitgave van Blossom Books
#SpreadTheBooklove
zie voor veel video’s en foto’s: https://www.rihanajamaludin.com/boeken/schaduwtemmer/album/
FOTO: Chris van Houts
fragment uit hoofdstuk 11 ‘Stilstaand water’ 1941
De gebeurtenissen rond Toemian hadden Roekmini in verwarring gebracht. Ze had het gevoel dat haar vriendin in de steek was gelaten. Door Mak en simbah, door Toemi’s eigen moeder, door iedereen, ook door Roekmini zelf. Maar wat had ze kunnen doen? Toemian sprak er niet meer over. Er waren geen woorden voor, voor wat toch aldoor verzwegen moest worden.
Roekmini trok zich terug in de tuin bij de Dukun. Groef in de aarde alsof ze daar de woorden kon vinden. Haar vingers volgden de kronkels van haar gedachten, een doolhof, een wirwar van gangen en straatjes. Tunnels en stelsels zonder uitweg. Zonder antwoorden.
Nog steeds heerste er in de tuin een diepe stilte, enkel de wind die door de bladeren ruiste scheen iets te zeggen te hebben. Urenlang zat ze in de tuin na te denken. Ze had de tijd, want er was niemand die op haar wachtte. Haar moeder dacht dat ze aan het werk was bij de Dukun, Trisno werkte als tuinmanshulp bij de directeur van Alliance, Toemian was getrouwd.
Verder naar achteren was de kreek, waar er wél leven was. Zwampvissen zwommen daar en deden druppels opspatten, soms landde er een reiger. Roekmini haalde er water voor de tuin en voor het zand van haar bouwsels. Als ze kwam met een emmer, zwegen de krekels even, de kikkers hielden zich gedeisd. Ze dompelde de emmer in de kreek en schepte water, een onverstoorbare vlinder fladderde langs. Was er maar leven in de tuin! Eerder hadden de stilte en het ontbreken van levendigheid haar nooit gestoord. Maar nu leek alles op stilstaand water. Een stil oppervlak waaronder wel van alles gebeurde, maar onzichtbaar. Zoals in haar leven. Haar schooltijd was afgelopen, vrienden hadden het te druk, en het dorpsleven was steeds minder geworden nu meer mensen wegtrokken.
(Binnenkort in: Antilliaans Dagblad)
RSS
Facebook
Twitter
