Ruud van Empel en de kunst van het geconstrueerde paradijs
Met A Perfect World nodigt Ruud van Empel de kijker uit in een zorgvuldig gecomponeerd universum waar de logica van de natuur wordt gevolgd, maar nooit letterlijk wordt weergegeven. Zijn digitale collages ogen rustig en harmonisch, maar onder het oppervlak verschuift er iets subtiels. Vooral de manier waarop hij kinderen van kleur als vanzelfsprekende dragers van onschuld en waardigheid neerzet, geeft zijn werk een zachte maar krachtige lading.
Met A Perfect World verschijnt na veertien jaar opnieuw een omvangrijk overzicht van het werk van Ruud van Empel. Het is een boek dat de lezer niet zozeer een venster op de werkelijkheid biedt, maar op een zorgvuldig geconstrueerde wereld die ergens tussen realisme en verbeelding zweeft. Van Empel wordt vaak omschreven als een fotograaf, maar dat doet zijn werk tekort: hij is een bouwer van werelden, een digitale collagist die een eigen universum opbouwt uit duizenden fragmenten die hij zelf fotografeert.
Een kunstenaar die het beeld opnieuw opbouwt
Sinds het midden van de jaren negentig werkt Van Empel met een techniek die hij zelf ontwikkelde. Hij fotografeert elk onderdeel: mensen, bladeren, takken, luchten, schors, afzonderlijk en monteert die vervolgens tot nieuwe composities. De montage moet onzichtbaar blijven, maar toch voelbaar zijn; precies dat zorgt voor de subtiele vervreemding die zijn werk kenmerkt. De kijker ziet een coherent beeld, maar voelt dat het nergens helemaal klopt en dat maakt het intrigerend.
Zo ontstaat een beeldtaal die balanceert tussen schilderkunst en fotografie. Zijn landschappen zijn opgebouwd uit foto’s die hij maakte in onder meer Japan, Sri Lanka, Cuba en Suriname, maar ze verwijzen nooit rechtstreeks naar die plekken. Het zijn zorgvuldig samengestelde omgevingen die doen denken aan tropische realiteit, maar uiteindelijk nergens bestaan: een fictief Arcadië dat herkenning en verbeelding mengt.
Onschuld herzien: kinderen van kleur in de hoofdrol
Voor lezers in Suriname en het Caribisch gebied is vooral Van Empels omgang met zwarte modellen betekenisvol. In de bekende serie World (vanaf 2005) verving hij de witte kinderen uit eerdere reeksen door kinderen van kleur, gekleed in witte jurken of hemden, traditioneel symbolen van onschuld. Daarmee doorbrak hij een Europese beeldtraditie waarin onschuld eeuwenlang vrijwel exclusief aan ‘witheid’ werd gekoppeld.
Van Empel presenteert deze kinderen niet als exotisch of afwijkend, maar als vanzelfsprekende centrale figuren in een weelderige, bijna paradijselijke natuur. Het zijn stille, krachtige beelden die een verschuiving in visuele verwachtingen teweegbrengen zonder dat de kunstenaar zelf een politieke boodschap formuleert. Toch hebben deze beelden onmiskenbaar een werking: ze normaliseren een representatie die historisch schaars is geweest. In World ontstaat een wereld waarin zwarte kinderen dezelfde vanzelfsprekende dragers van rust, waardigheid en onschuld zijn als witte kinderen, een correctie die, hoe zacht ook, niets aan urgentie heeft verloren.
Tropen zonder geografie
De landschappen in het boek kunnen soms doen denken aan Suriname of het Caribisch gebied, maar onttrekken zich bewust aan exacte herleidbaarheid. Ze voegen zich naar het tropisch beeld dat in het collectieve geheugen bestaat, maar laten elke specifieke culturele, historische of geografische context weg. Daardoor ontstaat een tropisch universum dat tegelijk vertrouwd en kunstmatig is.
Voor lezers in Suriname en het Caribisch gebied is dit wellicht een interessant spanningsveld: Van Empel creëert een tropische wereld die herkenning oproept, maar juist door zijn abstractie ook bevraagt wat ‘tropisch’ in beeld eigenlijk betekent.
Een wereld van herinnering en verlangen
Naast de portretten en landschappen bevat het boek stillevens waarin Van Empel teruggrijpt op zijn jeugd. Voorwerpen als speelgoed, schetsen, familiefoto’s of een eenvoudig keukenobject worden opnieuw in scène gezet. Deze intieme reeks laat zien hoe de kunstenaar niet alleen nieuwe werelden bouwt, maar ook probeert te bewaren wat dreigt te verdwijnen. Het geeft het boek een persoonlijke laag die mooi contrasteert met de meer universele beelden elders.
Een rijk en zorgvuldig samengesteld overzicht
A Perfect World biedt een helder en genereus overzicht van drie decennia werk. De essays van Xavier Canonne, Christoph Ruys en Lex van de Haterd plaatsen Van Empels oeuvre in een bredere kunsthistorische en cultuurfilosofische context, variërend van collagegeschiedenis tot vragen over beeldvorming, onschuld en schoonheid.
Voor lezers in Suriname en het Caribisch gebied is het boek bijzonder relevant omdat het zelden vertoonde beeldposities normaliseert: het tropische landschap dat niet exotiseert, en het zwarte kind dat niet tot symbool gemaakt wordt, maar eenvoudigweg bestaat, rustig en vanzelfsprekend in beeld gebracht.
Conclusie
Ruud van Empel: A Perfect World is een overtuigend overzicht van een kunstenaar die het fotografische beeld op eigen wijze heeft opengebroken. Het boek laat zien hoe schoonheid, verbeelding en technische precisie kunnen samengaan zonder steriel te worden. Het nodigt uit tot aandachtig kijken en biedt een wereld die bijna echt is, en juist daarom beklijft.
RSS
Facebook
Twitter
