blog | werkgroep caraïbische letteren

Mittelholzers Caribische Maatschappij

Geboorten van literatuur 2

In een reeks opstellen, verschenen tussen 1977 en 1982 in de Amigoe, behandelde criticus B. Jos de Roo de geboorte van de Caraïbische literatuur. Caraïbisch Uitzicht herdrukt graag deze reeks, zodat die een tweede leven kan krijgen. Vandaag aandacht voor Edgar Mittelholzer van Guyana.

door B. Jos de Roo

Edgar Mittelholzer was een van de produktiefste schrijvers van het Engelstalig Caribisch gebied. Niet minder dan 23 werken publiceerde hij, in totaal een oeuvre van 6351 pagina’s omvattend. En toch zag het er in het begin helemaal niet zo glorieus uit voor deze Brits Guyanees van gemengd bloed. Hij woonde tot zijn negenentwintigste jaar in het dommelige provincieplaatsje Nieuw Amsterdam, vlakbij de grens met Suriname. Daar verrichtte hij allerlei karweitjes: van winkelbediende tot een baantje bij de plaatselijke bioscoop toe. En ondertussen schreef hij. Als een bezetene. Maar de uitgave van zjjn eerste roman Corentyne Thunder wilde maar niet lukken. Welke Engelse uitgeverij had belangstelling voor werk uit de kolonie? Pech achtervolgde hem ook. Net als het werk uitgegeven zou worden ging de uitgever failliet, of werd diens zaak platgebombardeerd. Tot eindelijk in 1941 deze eersteling, tevens de eerste roman die het plattelandsleven in Guyana uitbeeldt, bij een obscure uitgeverij uitkwam. Edgar Mittelholzer had toen al alle belangstelling voor het werk verloren. Hij verhuisde naar Trinidad waar hij tot 1948 verbleef, en waar zijn tweede roman zich afspeelt: A Morning at the Office. Als de meeste Caribische schrijvers kon Edgar Mittelholzer geen weerstand bieden aan de zuigkracht die uitging van Londen. Hij vertrok naar het thuisland van de uitgeverijen. Zeer ongelukkig beëindigde hij in 1965 zijn leven door zelfmoord te plegen.

Het oeuvre van Edgar Mittelholzer is omvangrijk en veelzijdig.The Life and Death of Sylvia handelt over de mulattin Sylvia en is gesitueerd in de jaren dertig. In tegenstelling tot de meeste andere Caribische schrijvers wijt Mittelholzer de overdadige seksuele neigingen van Sylvia niet aan haar mulattin-zijn, maar aan de tijdgeest. Ook is Edgar Mittelholzer een van de weinige Caribische schrijvers die een roman over de oorspronkelijke bewoners, de indianen, geschreven heeft. In de historische roman Children of Kaywana beeldt hij hen uit als primitieve mensen die al gedegenereerd zijn. De meeste latere romans van Edgar Mittelholzer zijn nauwelijks verteerbaar door de overdadige belangstelling voor seksuele aspecten. Zeer houterig wil Mittelholzer er een theorie over seksualiteit mee bewijzen, wat elk leesplezier vergalt. De beste werken zijn de twee eerste: Corentyne Thunder en A Morning at the Office. A Morning at the Office doet in sommige opzichten aan Dubbelspel denken. Het beschrijft de gebeurtenissen van een kleine spanne tijds (een ochtend), in een kleine ruimte (een kantoor) en geeft daardoor een beeld van een hele maatschappij (Trinidad). De veertien uitgebeelde figuren zijn een weerspiegeling van de Trinidads maatschappij qua sociale status (van werkster via lokaal patriciaat tot Engelse koloniaal met alle schakeringen daartussen) qua ras (neger, hindoestaan, chinees, blanke) en qua capaciteiten (van onbenullige windbuil tot veelbelovende carrièremaker). Binnen deze enscenering vindt een gebeurtenis plaats die een kettingreactie teweeg brengt. De negerjongstebediende Horace is verliefd op een dame uit het establishment. Een onmogelijke liefde. Horace durft er dan ook niet voor uit te komen, maar wil aan de andere kant toch ook dat “Zij” het weet. Daarom legt hij anoniem een fragment uit een liefdesgedicht van Shakespeare op haar bureau. In het kleine kantoor brengt dat een kettingreactie teweeg die op alle figuren als een katharsis werkt. De hele roman dient ertoe duidelijk te maken dat een Westindische cultuur alleen kan ontstaan uit de hele hutspot van raciale en nationale elementen waaruit het Westindisch gebied is opgebouwd.

Ook Corentyne Thunder schetst een maatschappij, maar dan die van de Hindoestaanse plattelander. Ramgolall is een oude veehoeder. Eén dochter is de concubine van een blanke planter, één dochter is getrouwd en twee helpen hem met zijn bedrijfje. In Corentyne Thunder komen incestueuze verhoudingen voor, maar niet storend, zoals in het latere werk van Edgar Mittelholzer. Het thema dat Mittelholzer knap uitwerkt is dat van de cirkelgang der natuur. Het geld van de vrekkige Ramgolall wordt gestolen en als hij dat ontdekt, sterft hij. Maar het geld dat zijn dood is, houdt zijn schoonzoon in leven: deze heeft een moord gepleegd, maar hij wordt vrijgesproken dankzij een goede advocaat die met het gestolen geld betaald kon worden.

Corentyne Thunder beeldt de grootse natuur van het Guyanese kust- en rivierland grandioos uit. Daarnaast geeft de roman aangrijpend gestalte aan de culturele “gap” waarin de studerende jeugd valt. De zoon van de blanke planter is bezeten van eerzucht. Voor hem is er niets verheveners dan Engeland.

Als hij in aanraking komt met de pure vanzelfsprekendheid van het platteland zegt hij tegen de naakte Kattree: “Op een dag, Kattree, zal ik zelfmoord plegen, en de mensen zullen zich afvragen waarom”. Evenals deze Geoffry was Edgar Mittelholzer van gemengd ras en tussen twee culturen geklemd. Het is de tragiek van het Caribisch gebied dat Geoffry in het werk van Mittelholzer voortleeft, terwijl Mittelholzer de woorden van Geoffry heeft waargemaakt.

[Eerder verschenen in: Amigoe, 7-4-1980.]

1 comment to “Mittelholzers Caribische Maatschappij”

  • Van A Morning at the Office verscheen in 1980 bij Uitgeverij In de Knipscheer ook een Nederlandse vertaling van Jos Knipscheer (1945-1997) onder de titel Een ochtend op kantoor, in maart 1992 nog eens heruitgegeven als Globe Pocket (uitgegeven door In de Knipscheer). Deze pocketuitgave is nog beperkt voorradig bij de uitgever indeknipscheer@planet.nl

Your response at Franc Knipscheer

  • RSS
  • Facebook
  • Twitter