blog | werkgroep caraïbische letteren

Medicinale en Rituele Planten van Suriname

door Peter Douma

Suriname is aan de ramp ontsnapt. Nou ja, de ramp is door dit boek wat afgenomen. Een schat aan traditionele kennis, die mondeling van generatie op generatie werd doorgegeven, dreigt verloren te gaan. Een groot deel van de kennis over medicinale en rituele planten is nu vastgelegd in een prachtig boek. Onderzoeksters Tinde van Andel en Sofie Ruysschaert deden veldwerk naar het gebruik van planten in Suriname. Hun resultaten legden ze wetenschappelijk verantwoord neer in een boek van meer dan vijfhonderd pagina’s, rijk geïllustreerd met tekeningen en foto’s. Die wetenschappelijke inslag is noodzakelijk en te prijzen, het boek wordt er helaas niet toegankelijker door.

De planten staan op alfabetische volgorde, op hun Latijnse soortnaam. Zoek je bijvoorbeeld de fayalobi, dan ben je veroordeeld tot het register, waarin Surinames meest geliefde plant vijf keer vermeld staat. Een van die vijf verwijst naar het betreffende lemma, de Ixora Coccinea. Een kniesoor echter die daar op let, want de schrijvers ontsluiten zo’n schat aan informatie, dat de lezer zich wel moet overgeven aan bewondering. Van honderden planten legden zij vast hoe ze gebruikt werden en vooral ook door wie. Want natuurlijk, het is aardig te weten welk blaadje tegen koorts helpt, welk tegen voetschimmel en welk tegen boze dwergen.
Medicinale en Rituele Planten van Suriname geeft ons via een boro pasi meer inzicht in de Surinaamse samenleving. Die fayalobi komt bijvoorbeeld oorspronkelijk uit Zuidoost Azië. Dat Hindoestanen de bloemen gebruiken bij offers wekt dus misschien geen verbazing. Marrons passen het toe bij een stoombad om de edele delen mee te verzorgen. Het zaad van de tamarinde werd meegesmokkeld op slavenschepen (de bomen op het Onafhankelijksheidsplein stammen daar rechtstreeks van af). Rond 1800 dronk Stedman er al een verfrissende drank van en later gebruikten Javanen het vruchtpulp tegen menstruatiepijn.

De lezer ziet niet alleen in de mensen maar ook in de planten van Suriname de geschiedenis. Een groot deel van ‘wat groeit en bloeit’ is resultaat van slavernij en migratie. Het merendeel van de planten is natuurlijk inheems, maar ook die worden intussen door niet-inheemse bevolkingsgroepen toegepast. Slangenkruid groeide altijd al in Suriname, maar plantersvrouwen gebruikten het tegen paniekaanvallen en Marrons benutten het om kraamvrouwenkoorts te voorkomen.
Het boek is geen medisch handboek of een gebruiksaanwijzing voor het uitvoeren van rituelen. De schrijvers doen geen uitspraken over de werkzaamheid van de planten. Geen garantie dus dat de boze dwergen inderdaad weg blijven. Voor (etno-) biologen en geïnteresseerde leken is het niet alleen een belangrijk overzicht, maar ook een onverwachte spiegel van de samenleving.

Medicinale en Rituele Planten van Suriname, Tinde van Andel en Sofie Ruysschaert, 2011, KIT Publishers, ISBN 9789460221392

[uit Parbode, 1 november 2011]

Your comment please...

  • RSS
  • Facebook
  • Twitter