blog | werkgroep caraïbische letteren

Malinkers, de ‘nuttelozen’ van de plantage

door Jacob van der Burg

Wie de omvang van het totaal aantal slaafgemaakten op een plantage beziet, kan gemakkelijk de denkfout maken dat verreweg het grootste gedeelte hiervan een actieve rol had in het productieproces. Dat is onjuist. In feite slaat het getal op de gehele populatie van jong tot oud. Vaak bedroeg het aantal actieve arbeiders zo rond de 50%, afhankelijk van het type plantage. Andere slaafgemaakten werden o.a. ingezet als toezichthouders, ambachtslieden en in een aantal huishoudelijke functies. Ook waren er natuurlijk altijd een aantal kinderen, al waren hiervan slechts de allerjongsten vrijgesteld van de plicht tot werken.

Een oude slaaf uit Cameroen (Foto publiek domein.)

Een aparte groep vormden de zgn. malinkers, slaafgemaakten die door ziekte of ouderdom niet in staat waren te werken. Malinker zou afkomstig zijn van het Franse woord malingre, wat ziek betekent. In de negentiende eeuw zou deze aanduiding ontstaan zijn. Ook werd het woord malinker wel gebruikt om iemand aan te duiden die simuleerde ziek te zijn.

Het lot van malinkers was wisselvallig. Soms bleven ze onder zorg op de plantage leven, maar er zijn ook verhalen dat ze achtergelaten werden in het oerwoud of, erger nog, om het leven werden gebracht.

Bij de afschaffing van de slavernij bevonden zich, volgens het Emancipatieregister van het Nationaal Archief in Suriname 113 malinkers onder de ongeveer 34442 vrijgemaakten.

De oorsprong van de term malinker blijkt bij onderzoek trouwens ver in de tijd terug te gaan en het is twijfelachtig of deze echt afkomstig is van het Franse malingre.

Uit een artikel in de Encyclopedia Britannica (2021)  blijkt dat er al vanaf rond 700 AD een bevolkingsgroep met de naam Malinke’s aan de westkust van Afrika woonde. Met name was dit in de streek van o.a. de huidige landen Ghana, Senegal, Mali en Gambia, gebieden van waaruit slaventransporten plaatsvonden.

Hierbij sluit aan wat Herlein in 1718 verhaalt in zijn Beschryvinge van de volkplantinge Zuriname. Hij heeft het dan over een groep “Malinkerts”, slaafgemaakten die bij inscheping vanuit de kust van Afrika in verband met hun slechte toestand voor een lage prijs ingekocht werden, maar gedurende de reis opknapten en alsnog in Suriname de volle prijs opbrachten. Dit zou ook de tweede betekenis, n.l. het simuleren van ziekte, verklaren.

Afgeleiden van de term “malinker” vindt men trouwens op verschillende plekken, altijd in verband met ziek of gebrekkig zijn, of juist het voorwenden daarvan.

In onze huidige tijd komt Malinker ook voor als achternaam in verschillende delen van de wereld.

Your comment please...

  • RSS
  • Facebook
  • Twitter