KNAW laat eigen koloniale verleden onderzoeken: een stap richting reflectie en herstel
In september start een interdisciplinair team van onderzoekers met een omvangrijk en vernieuwend onderzoek naar het koloniale verleden van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen (KNAW). Het project, geleid door Laurens de Rooy (curator en directeur van Museum Vrolik, Amsterdam UMC), wordt uitgevoerd door het consortium Koloniale macht en kennis (KMK), dat zich kenmerkt door een diverse samenstelling van onderzoekers en disciplines.
Reflectie op macht en kennis
Het onderzoek belooft niet alleen inzicht te geven in de rol van de KNAW als wetenschappelijke instelling in het koloniale tijdperk, maar ook in de doorwerking van die geschiedenis in het heden. Door middel van casestudies én het leggen van bredere verbanden, draagt het project bij aan het actuele debat over koloniale erfenissen en hun impact op de hedendaagse wetenschap en samenleving.
Materieel én immaterieel erfgoed
Zowel tastbare elementen zoals collecties en gebouwen, als immateriële aspecten zoals de rol van de KNAW in de productie en verspreiding van koloniale kennis, worden onder de loep genomen. Daarmee wordt het koloniale verleden niet alleen historisch geduid, maar ook kritisch bevraagd in relatie tot hedendaagse structuren van macht en kennis.
Stemmen die gehoord moeten worden
Een belangrijk onderdeel van het project is het betrekken van een breed publiek. Er komt een tentoonstelling en een documentaire waarin ruimte is voor orale geschiedenissen en stemmen die tot nu toe ondervertegenwoordigd zijn gebleven in het discours van de KNAW. Dit maakt het project niet alleen academisch relevant, maar ook maatschappelijk betekenisvol.
Samenwerking met postkoloniale gemeenschappen
Bijzonder is de betrokkenheid van instellingen met toegang tot kennisnetwerken in voormalige Nederlandse koloniën, zoals Culture Lab Consultancy in Jakarta en de Anton de Komleerstoel aan de Vrije Universiteit. Deze samenwerking versterkt de verbinding met postkoloniale en diaspora gemeenschappen en verdiept het onderzoek.
Een kwetsbare en moedige stap
Laurens de Rooy benadrukt het belang van deze stap: “De KNAW stelt zich kwetsbaar en open op om haar eigen koloniale verleden en de doorwerking hiervan onder de loep te nemen. Daarmee verbindt zij haar verleden met het heden en de toekomst. Koloniale kennis was (en is) koloniale macht, dus nieuw opgedane kennis is nieuwe kracht.”
Het onderzoek wordt niet over de KNAW gedaan, maar samen met de KNAW en betrokken gemeenschappen. Een adviesraad met prominente onderzoekers uit vier continenten ondersteunt het project.
KMK consortium team
- Laurens de Rooy – curator & directeur Museum Vrolik (Amsterdam UMC), wetenschapshistoricus (biologie, geneeskunde, antropologie) met specifieke focus op geracialiseerde menselijke resten.
- Sadiah Boonstra – tentoonstellingsmaker & directeur (PT Culture Lab Consultancy, Jakarta), cultuurhistoricus (Universitas Gadjah Mada Yogyakarta, Melbourne University)
- Caroline Drieënhuizen – sociaal- en cultuurhistoricus, erfgoedstudies (Open Universiteit, Heerlen)
- Alana Helberg-Proctor – antropologie van ‘ras’ en de geneeskunde, (post-colonial) science and technology studies (Universiteit van Amsterdam, Amsterdam Institute for Social Science Research)
- Monika Kirloskar-Steinbach – filosoof, leerstoel Diversifying Philosophy (Vrije Universiteit, Amsterdam)
- Guus Pengel – coördinator Anton de Kom Leerstoel, cultuurmaker (Vrije Universiteit, Amsterdam)
- Robert-Jan Wille – wetenschapshistoricus (koloniale) natuurwetenschappen, wetenschapsprosopograaf (Universiteit Utrecht).
Fotoverantwoording: Foto: Felix Stein, CC BY 4.0, 23 juli 2025; nabewerking Vattaya Zahra. Onderzoekers Boonstra en Drieënhuizen waren op het moment van de foto niet in Nederland en zijn naderhand aan de foto toegevoegd door Zahra.
RSS
Facebook
Twitter
Bijzonder. Ook bijzonder in dit verband: Het meertens-instituut en volkenkunde: https://renzoverwer.wordpress.com/2025/07/24/een-beetje-lezen-in-j-j-voskuil/
Er kon veel, en waarom ook niet, maar bepaald (hey bepaald he, niet alles) onderzoek naar joden en zigeuners was taboe. Althans, daar, destijds.
Ook dat mag u onderzoeken…