In Memoriam – Carl Haarnack (1963–2026)
Bibliofiel, verzamelaar, wegbereider van de Surinamistiek
Met groot verdriet nemen wij afscheid van Carl Haarnack: bibliofiel, verzamelaar, schrijver, adviseur en bovenal een onvermoeibare ambassadeur van de Surinaamse geschiedenis. Zijn naam is onlosmakelijk verbonden met Buku – Bibliotheca Surinamica, de unieke privécollectie die uitgroeide tot een referentiepunt voor iedereen die zich verdiept in Suriname en zijn diaspora. Wie de afgelopen decennia een boek, tentoonstelling, film of artikel over Suriname wilde maken, kwam vroeg of laat bij Carl uit. Zijn deur (en inbox) stonden open—voor studenten en professoren, voor journalisten en kunstenaars, voor gemeenschap en instituties.
Een bibliotheek als monument
In zijn woning aan de Amsterdamse IJ-oevers bouwde Carl aan een “Wunderkammer”—kasten vol boeken, prenten, kaarten, foto’s, brieven en ephemera. Tienduizenden objecten die samen het stof van eeuwen bliezen van een vaak veronachtzaamd verleden. Buku was geen archief achter gesloten deuren, maar een katalysator: de collectie bracht onderzoek op gang, hielp verhalen boven water en verbond mensen en perspectieven.
Kennis delen als levenshouding
Carl was geen verzamelaar die schatten opsloot. Hij deelde. Hij leende, adviseerde, schreef en wees de weg. Musea, archieven en uitgeverijen maakten dankbaar gebruik van zijn expertise—van de Bijzondere Collecties en de Grote Suriname Tentoonstelling in De Nieuwe Kerk tot podcasts, documentaires en nieuwe publicaties. Die open houding leverde hem in december 2025 de Andreaspenning van de gemeente Amsterdam op: een waardering voor mensen die met hun inzet van stad en samenleving een groter, inclusiever geheugen maken.
Stem geven aan bronnen en beelden
Als auteur en (mede)uitgever bracht Carl klassiek en onbekend materiaal opnieuw tot leven. Met Groeten uit Paramaribo. Suriname in 500 oude prentbriefkaarten (2023) liet hij zien hoeveel verhalen er schuilgaan achter ogenschijnlijk kleine beelden. Met Garrelt Verhoeven verzorgde hij een nieuwe facsimile-editie van P.J. Benoits Voyage à Surinam / Reis naar Suriname (2023), inclusief een gedetailleerde inleiding die tekst en beeld kritisch duidt. En ook voor de nabije toekomst zette hij lijnen uit—zoals het boek De Surinaamse Bibliotheek (Walburg Pers, 2026), waarin vijftig sleutelwerken uit de koloniale geschiedschrijving van Suriname worden herlezen in het licht van actuele inzichten.
Bewaker van herinnering, bouwer van netwerken
Carl stond midden in het veld. Hij was voorzitter van de Anton de Kom Stichting en werkte aan eerherstel en verankering van De Koms nalatenschap. Exemplarisch is zijn rol bij de vondst en duiding van de arrestatiefoto (1933) van Anton de Kom—een klein, maar historisch belangrijk beeld dat de afstand tussen archief en publiek opnieuw verkleinde. Dergelijke vondsten waren geen doel op zich; ze waren aanleidingen tot gesprek, tot onderwijs, tot nieuwe bladzijden in het gedeelde geheugen van Suriname en Nederland.
Verbinding tussen gemeenschap en instituties
Dat Carl wist hoe je bruggen slaat, bleek uit zijn samenwerking met archieven, universiteitsbibliotheken en musea in Nederland en Suriname. Het Allard Pierson benoemt de Surinamica als speerpunt binnen zijn koloniale en postkoloniale collecties—een domein waarin Carl’s expertise, netwerk en generositeit richtinggevend waren. Zijn inzet hielp om materiaal te ontsluiten, provenance te verduidelijken en gevoelige geschiedenis met zorg en context te presenteren.
Meer dan een verzameling: een manier van kijken
Wie Carl kende, herinnert zich niet alleen de zeldzame boeken of de zindering van een nieuwe vondst. Men herinnert zich vooral zijn blik: nieuwsgierig, koppig precies, maar ook warm en menselijk. Hij kon jubelen over een colofonregel of een bandstempel, maar vroeg even vanzelfsprekend: ‘Voor wie doen we dit? Welke stem ontbreekt nog?’ Dankzij die vragen werd Buku niet louter een bibliotheek, maar een ethiek: kijken, luisteren, delen—en zo de geschiedenis van iedereen maken.
Grantangi fu ala sani, Carl.
Moge Buku blijven spreken in jouw geest: helder, genereus en rechtvaardig.
RSS
Facebook
Twitter
Jammer om te horen dat Carl Haarnack is overleden. Zijn onvermoeibare zoektocht naar de bronnen van zijn geschiedenis, en de passie waarmee hij daarover kon vertellen met zijn kenmerkende Surinaams-Amsterdam-West-accent, zullen mij bijblijven. Rest in peace, Carl.