blog | werkgroep caraïbische letteren
Posts tagged with: Hatterman Nola

De nalatenschap van Nola Hatterman

De excentrieke, Amsterdamse kunstenares Nola Hatterman (1899-1984) koos de zwarte mens tot onderwerp van haar werk en leven. In 1953 emigreerde ze naar Suriname om daar les te gaan geven. In Suriname maakte ze vooral naam als pedagoge. In Nederland raakte ze na haar vertrek in de vergetelheid. De laatste jaren komt er meer belangstelling voor de artistieke waarde van haar werk. Voor het project De nalatenschap van Nola Hatterman wordt gestreefd naar een zo compleet mogelijk overzicht van haar oeuvre. read on…

Lezing Ellen de Vries bij Readytex

Graag nodigen wij u uit voor een interessante presentatie van onderzoeker en publicist Ellen de Vries op zaterdag 14 april 2018 in Readytex Art Gallery. Tijdens de presentatie vertelt Ellen de Vries over het onderzoek dat zij doet naar de culturele nalatenschap van de kunstenares Nola Hatterman (1899-1984). read on…

Open lezing: Ellen de Vries – Nola Hatterman en de kunst in Suriname

Op vrijdag 21 april 2017 geeft onderzoeker en publicist Ellen de Vries een lezing over Nola Hatterman en de kunst in Suriname. Het is de laatste lezing in de Framer Framed Lectures 2017. read on…

‘Discussie over koloniale geschiedenis heeft de hoogste urgentie’

door Dirk Wolthekker

Vanwege de grote belangstelling voor de koloniale geschiedenis organiseert hoogleraar Nederlands–Caribische letteren Michiel van Kempen [in samenwerking met de Stichting Framer Framed] de komende maand de lezingenreeks ‘Framer Framed Postcolonial Meetings 2017’. Die serie draait om de invloed van het Nederlands imperialisme en kolonialisme op de beeldende kunst en de literatuur. read on…

De Framer Framed Postcolonial Meetings 2017

De invloed van Nederlands imperialisme en kolonialisme op kunst en literatuur /
The influence of Dutch Imperialism and colonialism on shaping cultural and artistic expression [for English see below]

Open lezingenreeks

De leerstoel Nederlands-Caraïbische Letteren van de Universiteit van Amsterdam (bekleed door prof. dr. Michiel van Kempen) en de Stichting Framer Framed organiseren een reeks bijeenkomsten waarin ingegaan wordt op de wijze waarop de koloniale geschiedenis en structuren de kaders hebben gevormd van wat op dit moment in het zogenaamde westen als kunst wordt gedefinieerd. read on…

Sophie & Nola in Bijlmer Parktheater

Sophie & Nola – theatervoorstelling over Sophie Redmond en Nola Hatterman – van Ben De Hosselaer Urban Myth is sexy, swingend, naakt in waarheid, confrontatie en eigenheid. read on…

Sophie & Nola Talkshow

In aanloop naar de voorstelling Sophie & Nola (31 maart Bijlmer Parktheater en 3 april Stadsschouwburg Amsterdam) van Urban Myth, kun je deze donderdagavond 5 maart in Bijlmer Parktheater naar de Sophie & Nola talkshow (gratis toegang) met live muziek, panelgesprek en een korte theaterscene. Sophie & Nola, over dr Sophie Redmond en Nola Hatterman. read on…

Nola Hatterman

Kunstenares en kunstdocente Nola Hatterman staat weer in de belangstelling. Op 12 augustus was het 115 jaar geleden dat ze geboren werd in Amsterdam. Ter gelegenheid daarvan organiseerde het naar haar genoemde kunstinstituut bij Fort Zeelandia in Paramaribo een tentoonstelling met werk van haar, die nog tot en met de 19de duurt. read on…

Een culturele trip: Suriname mei/juni 2014

door Nico Eigenhuis

Vooraf:
Suriname heeft ten onrechte bij vele bezoekers de reputatie weinig cultureel vertier te bieden, Hierbij wordt veelal gewezen op het ontbreken van grote musea en theaters. Wie goed kijkt ziet tijdens een verblijf aldaar vele kleinschalige culturele uitingen. Opgeteld bieden deze een zeer rijke schakering die de nodige aandacht verdient. Onderstaand verslag is een bundeling van informatie over Suriname en Surinamers naar aanleiding van een aldaar genoten vakantie. read on…

1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis

De heilige Cunera
door Els Moor

In 2013 kwam in Nederland een boek uit met wetenswaardigheden over 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. De eerste is Cunera, beschermheilige tegen keel- en veeziekten, uit de vierde eeuw na Christus, de laatste is Karin Adelmund (1949-2005), vakbondsbestuurster en politica van de PvdA. Het is een loodzwaar boek met 1555 pagina’s en weegt minstens 1½ kilo. De tekst is samengesteld door historica Els Kloek, hoofd van het instituut voor digitale naslagwerken, het Huygens Instituut voor Nederlandse Geschiedenis en de vormgeving is van Irma Boom. Die vormgeving maakt het tot een boek dat je ondanks de zwaarte met plezier doorbladert en heeft een functionele systematiek, wat het zoekwerk vergemakkelijkt. Heel aantrekkelijk is dat er bij veel van de besproken vrouwen in de tekst zwart-witafbeeldingen van die vrouwen staan en dat na iedere periode meer dan dertig portretten in kleur op volle pagina’s worden weergegeven van geschilderde portretten en uit de laatste eeuwen foto’s. De 1001 vrouwen zijn uit verschillende tijdperken, de middeleeuwen tot en met de 16de eeuw, de 17de, 18de, 19de en 20ste eeuw en wat betreft die laatste eeuw: alleen vrouwen die niet meer leven. Alle vrouwen passen binnen een categorie, een rubriek, waarvan er ook een register is. Enkele voorbeelden van die rubrieken: adel, elite en politie/ beeldende kunst/ dicht- en letterkunde/ kerk en godsdienst/ onderwijs en wetenschappen/  podiumkunsten/ maatschappij en emancipatie (inclusief feministen)/ sport/ toverij en hekserij.

Voor ons is de rubriek koloniën belangrijk. Daar vinden we behalve vrouwen uit de Kaapkolonie, Brazilië, Oost-Indië, Amerika en de Antillen uiteraard ook Surinaamse vrouwen en in Suriname wonende Nederlandse vrouwen die in de Surinaamse en/of Nederlandse geschiedenis een rol gespeeld hebben. Zo staat in deze rubriek Elisabeth Samson (1715-1771), een zwarte zakenvrouw over wie Cynthia Mc Leod-Ferrier binnen de serie ‘Bronnen voor de studie van Afro-Surinaamse samenlevingen’ een uitgebreide bijdrage heeft geleverd (1993). Ook Maria Susanna du Plessis (1739-1795) komt voor onder ‘koloniën’. Zij was dochter van welgestelde ouders, trouwde jong en werd al vroeg weduwe. Ze hertrouwde met Frederik Cornelis Stolkert, eigenaar van plantage  Nijd en Spijt. Met dit huwelijk liep het mis. Haar bekendheid heeft ze te danken aan haar wreedheid als slavenhoudster. Er werden veel verhalen over haar verteld. Het bekendste is dat over slavin Alida van wie zij uit jaloezie (haar echtgenoot zou een oogje op haar hebben) een van haar borsten afsneed die ze aan haar echtgenoot als maaltijd voorzette. Bekendheid in de geschiedenis kun je dus krijgen door goede daden en hoge prestaties maar ook door gruweldaden. Er is veel over Susanna geschreven. Van Hilde Neus-van der Putten kwam in 2003 een studie over Susanne du Plessis uit, de eerste monografie over een blanke vrouw uit de Surinaamse plantagegeschiedenis. Helaas is deze belangrijke studie vanuit Suriname niet opgenomen, terwijl wel andere literatuur genoemd wordt over Du Plessis.

Betje Wolf en Aagje Deken

We kijken even naar de verschillende periodes in het boek. Welke rol speelden vrouwen daarin? In de middeleeuwen domineerden adel en kerk, vaak met veel machtsstrijd. Logisch dat er onder de in deze periode genoemde vrouwen veel adellijke vrouwen en nonnen zijn.

De 17de eeuw heeft de bijnaam ‘Gouden Eeuw’. Dat zegt veel over welvaart en bloei van kunst en cultuur. Veel vrouwen uit de hoogste kringen komen voor, vooral ook uit ‘het huis van Oranje’. In de tweede helft van de eeuw komt er veel geweld en neemt de welvaart af, met als dieptepunt 1672, het ‘Rampjaar’. Naast de ‘hoge vrouwen’ zijn er al veel vrouwen die kunsten beoefenen.
De 18de eeuw is de eeuw van de verlichting. Maatschappelijk komt er meer aandacht voor de vrouw, vooral ook voor de moeder. Het bekende schrijfstersduo Betje Wolff en Aagje Deken besteedde in hun werk aandacht aan de moeders, maar waren ook tegen de slavernij. ‘Adel en elite’ beginnen af te nemen, onderwijs en opvoeding krijgen meer aandacht.
De 19de eeuw is de tijd van industrialisatie en democratisering. Vrouwen beginnen op te komen voor hun rechten. Voor het eerst worden er in deze periode vrouwen beschreven met grote sportprestaties.
En dan de twintigste eeuw met veel bekende namen van al overleden vrouwen. Vrouwen spelen nu een rol in de politiek en het feminisme krijgt vorm in deze eeuw. Veel kunstenaressen en schrijfsters zijn er, met name ook van kinderboeken. Verzetsstrijdsters in de Tweede Wereldoorlog hebben een plaats gekregen. En wie is de jongste van allemaal? Ja, Anne Frank (1929), het Joodse meisje, dat met het gezin moest onderduiken in het ‘Achterhuis’. Ze schreef daar in haar dagboek. In 1944 werd er verraad gepleegd en vielen de Duitsers het Achterhuis binnen. Anne en haar zus kwamen in het concentratiekamp Bergen Belsen terecht, waar ze in 1945, niet lang voor de bevrijding, stierven. Door haar, gelukkig bewaarde, dagboeken is Anne Frank wereldberoemd geworden.

Dit zijn enkele beelden van wat we in 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis tegenkomen. Een aantrekkelijk boek. Je blijft bladeren. Maar de vrouwen die een rol speelden in Suriname? Sommige grote figuren zijn helemaal niet genoemd. Wie ik het meest mis is Nola Hatterman (1899-1984), kunstenares, die in 1953, kennis gemaakt hebbend met Surinaamse kunstenaars van ‘Wie eegie sanie’ naar Suriname verhuisde en daar een kunstopleiding opzette. Ze was dé grote stimulator van werkelijk Surinaamse kunst. Nola voelde zich naar eigen zeggen ‘een neger’. Ze komt niet in het boek voor! Maria Sybilla Merian (1647-1717), gelukkig wel. Deze vrouw van Duitse afkomst heeft lang in Nederland gewoond. Met haar twee dochters ging ze in 1700 naar Suriname en tekende en schilderde daar reptielen, insecten, amfibieën in combinatie met prachtige planten en bloemen: schitterend werk. Veel boeken over haar leven en werk zijn verschenen. Jammer dat ‘Maria Sybilla Merian & dochters’ van Ella Reitsma niet genoemd is, een biografie met veel afbeeldingen van haar werk. Uit de negentiende eeuw is er niemand uit Suriname in het boek en uit de twintigste eeuw alleen Sophie Redmond, arts en schrijfster.

Hoe heeft het onderzoek dat aan de basis van dit boek plaatsvond zich afgespeeld? Is het zo’n beetje toevalzoeken geweest? Is de biografie van Nola Hatterman door Ellen de Vries niet bekend? De samenstelster Els Kloek is toch specialiste op internetgebied, in internetonderzoek? 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenisis een aantrekkelijk boek, maar is het ook wetenschappelijk verantwoord?

Els Kloek (samenstelling): 1001 vrouwen uit de Nederlandse geschiedenis. Nijmegen: uitgeverij Vantilt, 2013. ISBN 978 94 6004 141 9
  • RSS
  • Facebook
  • Twitter