blog | werkgroep caraïbische letteren

Zwarte Piet óf de weg naar Noord-Koreaanse harmonie

door Aart G. Broek

Gebrek aan tolerantie maakt de anti-Zwarte Piet activisten tot potentiële dictators. Hun acties en uitlatingen vernederen etnische groepen, verscherpen racisme en gaan schaamtevolle confrontaties met eigen discriminatie gewiekst uit de weg.

AGB - Sinterklaas - mid90ies - Curacao - red.size

Sinterklaas en Pieterbazen bezoeken een peuterspeelverblijf op Curaçao, midden jaren ’90 van de vorige eeuw / fotocollectie Aart G. Broek

Wij zouden Zwarte Piet moeten uitzwaaien: weg met die man uit het sinterklaasfeest, zowel in Nederland als in België. Het betreft een slecht voorbeeld: zwart en een ondergeschikte rol. Niet te handhaven. Dat begrijp ik niet. Hij lijkt mij een aanstelling voor het leven waard. Juist om onze diversiteit te bewaren!

ONHOUDBAAR / Bizar genoeg gaat het debat over Zwarte Piet uit van een onhoudbaar doel: maak Sinterklaas weer speciaal voor iedereen! Het sinterklaasfeest is helemaal geen feest speciaal voor iedereen en zal dat ook nooit kunnen zijn. Onze multiculturele samenlevingen staan bol van (al dan niet religieus gevoede) festiviteiten, manifestaties en uitingen van zeer uiteenlopende aard.
Het is ondoenlijk van iedereen in België en Nederland te verlangen dat hij/zij zich zonder meer kan vinden in elk ervan. Er is geen festiviteit of manifestatie of er is wel meer of minder gegronde kritiek op te leveren. Vrijwel altijd is er sprake van een (symbolische) vorm van discriminatie, vanwege levensovertuiging, politieke gezindheid, godsdienst, ras, geslacht, mensenrechten en wat al niet meer.

rubens-r-s

Peter Paul Rubens, Vier studies van het hoofd van een Moor (olieverf op paneel, overgebracht op doek, 51 × 66 cm). Brussel, Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België; Foto © Aart G. Broek, 2016.

Er is ongetwijfeld door iedereen een lange lijst samen te stellen van aanstootgevende symbolen, gedragingen en uitingen van de ander. Naast roetzwarte Zwarte Piet valt te denken aan: karnaval, ramadan en het Suikerfeest, vossenjacht, dreadlocks, jongensbesnijdenis, Amsterdam Gay Pride, het Koningshuis, borstvoeding in het openbaar, spotprenten, kerstmis, Poerim (Lotenfeest), Moederdag, lesbisch moederschap, (Stalinistisch/Maoïstisch) rood, abortus, Manneke Pis, het nationale volkslied, monogamie, hoofddoekjes, prostitutie, schotelantennes, Chinees Nieuwjaar, euthanasie, (halal)vlees, 21 juli als Nationale Feestdag, paaseitjes, dierentuinen, Bevrijdingsdag, Koerden, Divali, bijzonder onderwijs, tambú, kermis, naaktstranden, wellnesscentra, homohuwelijk, enzovoorts, enzovoorts.

DREADLOCKS / De strijd tegen racisme lijkt het ontslag van Zwarte Piet te rechtvaardigen. Zwarte Piet zou hét symbool van racisme zijn. Symbolen roepen de praktijk van vernederen op. Weg ermee. Gaan we met het opruimen van dergelijke symbolen allemaal meedoen?

greenish-resized-aart-g-broek

Foto © Aart G. Broek, 2016

Een willekeurig voorbeeld: wordt het geen hoog tijd een gevecht aan te gaan tegen het dragen van dreadlocks? Het laten groeien van het kroezige haar tot woeste manen vormt namelijk hét symbool van dictatoriale macht, uitbuiting en racisme.
Voor de religieuze beweging van het rastafarianisme, ontstaan in Jamaica, is het dragen van dreadlocks een symbolische toenadering tot hun god. Die god wordt algemeen Jah genoemd en betreft Haile Selassie, ofwel Ras Tafari, de Overwinnende Leeuw van de stam van Juda (en nog een reeks van eretitels). In de haardracht van dreadlocks imiteert de rastafariër de manen van de leeuw en verbindt zich zodoende met de geest van de leeuw van Juda. Daarenboven onderstrepen de ‘manen’ de dominante rol die de man in deze beweging speelt: vrouwen zijn er om kinderen te baren, te koken en om te (be)dienen.
Het rastafarianisme heeft naast deze ‘zwarte god’ nog als basisprincipes dat blanken inferieur zijn aan zwarten en dat het zwarte ras voorbestemd is over de wereld te heersen. Bob Marley heeft die ondergang op luchtige reggaeritmes en onder het genot van ganja (hasj) bezongen

De aanblik van dreadlocks is een gruwel voor mij en eenieder die zich ook maar enigszins realiseert welk een potentaat Haile Selassie (1892-1975) is geweest en wat het rastafarianisme voorstaat. Mijn racisme, witte privileges en getroebleerde bewustzijn worden gekritiseerd door mensen waarvan meerdere de dreadlocks op hun eigen hoofd cultiveren. Moet ik dreadlocks tolereren, terwijl die het symbool zijn van dictatuur, uitbuiting en racisme? Ik dacht het niet.

omslag-the-harder-they-come

VERDRAAGZAAMHEID / Het lijkt gerechtvaardigd om te zeggen: haal eerst de balk eens uit je eigen oog, voor je je bemoeit met de splinter in het mijne (zie voor deze uitdrukking de Bijbel, waarop ook de rastafariërs zich beroepen). Nee, daartoe roep ik de dreadlocks niet in beeld. Het gaat mij om de reikwijdte van verdraagzaamheid.
Wanneer tolerantie iets betekent, dan is het het verdragen van uitingen die je om enigerlei reden tegen de borst stuiten. Dit is geen pleidooi voor grenzeloos je ‘eigen ding’ doen. De Belgische en Nederlandse (grond)wetten zijn en blijven leidend. Desalniettemin moeten we ons realiseren dat alle sociale, etnische en religieuze groepen in onze samenlevingen zich inlaten met aangelegenheden die ‘de ander’ nauwelijks door de strot krijgt (in figuurlijke en soms zelfs letterlijke zin). Eenieder mag wel wat meer water bij de wijn doen. Anders is het ondoenlijk om met elkaar in België en Nederland te wonen en stevenen wij af op Noord-Koreaanse gelijkheid, eenstemmigheid en harmonie.

Bovendien heeft iedereen, zo mogen we gevoeglijk aannemen, de handen vol aan het verzet tegen daadwerkelijke onderdrukking en uitbuiting, te beginnen binnen de eigen sociale, religieuze en etnische groep. Het bestrijden van de veronderstelde symboliek van uitbuiting – zoals Zwarte Piet of dreadlocks – schijnt mij toe als symptoombestrijding. Dat leidt vrijwel altijd tot behoud van het ongenoegen of zelfs het verergeren van de kwaal.

sintnicolaas-brussel-r-s

Heilige Nicolaas in Sint-Niklaaskerk / Eglise St-Nicolas, Boterstraat / Rue aux Beurre, Brussel; foto © Aart G. Broek, 2016.

HARMONIE / Zo zal het ons ook vergaan met het Pietenpact in België en de verkleuring van de roetzwarte Zwarte Piet tot blanke met roetvegen in Nederland. Onder druk van een beperkt aantal meer of minder gekleurde (Afro-)Belgen en (Afro-)Nederlanders doen we water bij de wijn. Die zal vervolgens niet meer te drinken zijn.
Met het nodige cynisme laat zich de ontwikkeling tekenen, die gaande is. En dan stop ik met Zwarte Piet. En dan schaf jij je dreadlocks af. En dan stop ik met vlees eten en alcohol drinken.  En dan stop jij met het oproepen tot gebed vanuit een minaret. En dan stop ik met het luiden van de kerkklok. En jij stopt met het dragen van hoofddoekjes. En dan laat ik mij besnijden. En dan … Zo wordt het toch nog een feest voor iedereen, niet waar?

Noord-Korea kent een handvol door de overheid gedicteerde kapsels om uit te kiezen. Daar gaan we  voor! Ja toch? Voor die Noord-Koreaanse gelijkheid, eenstemmigheid en harmonie.

***

Noot: Voor deze gedachtegang heb ik mij mede laten inspireren door het essay ‘Two Concepts of Liberty’ van Isaiah Berlin; verkrijgbaar in vertaling als boekuitgave, verzorgd door Uitgeverij Boom, Amsterdam, 2015.
Over rastafarianisme (en andere Caribische sociaal-culturele fenomenen) kun je terecht in: Aart G. Broek, Het zilt van de passaten; Caribische literatuur in de twintigste eeuw  (Haarlem: In de Knipscheer, 2000). De column maakt ook gebruik van gedachtegoed dat is uitgewerkt in mijn De terreur van schaamte; Brandstof voor agressie (Haarlem: In de Knipscheer, 2015; oorspr. 2007).

Versies van deze column zijn te vinden op de websites van Opiniestukken, 14 november 2016, Opiniestukken, 04 oktober 2016, The Post Online, 06 juni 2016., Sargasso, 7 juni 2016, ManagementSite, 16 november 2016, Doorbraak, 6 december 2016, en in het Nederlands Dagblad, 16 november 2016.

Voor de fascinerende ontwikkelingen inzake Sinterklaas en Zwarte Piet op Curaçao kun je terecht bij deze column, eveneens te lezen op de website van Joop, vanaf 8 oktober 2013, in het Antilliaans Dagblad van 9 oktober 2013, en de website Opiniestukken, vanaf 15 oktober 2014.

De columns zijn uitgebreider opgenomen in de bundel beschouwingen Schaamrood; Aantekeningen over angst, agressie en schaamte (Haarlem, 2017).

on 12.11.2016 at 10:00
Tags: /

13 comments to “Zwarte Piet óf de weg naar Noord-Koreaanse harmonie”

  • Beste Aart,

    ‘Eenieder mag wel wat meer water bij de wijn doen’, schrijf je. Maar uit de strekking van je stuk blijkt dat dit je maar moeilijk afgaat. Natuurlijk is Zwarte Piet niet het fundamentele vraagstuk waarvoor de mensheid zich momenteel gesteld ziet. Juist daarom is het ook betrekkelijk eenvoudig om Piet aan te passen. Ik begrijp niet wat erop tegen is om een traditie mee te laten groeien met evidente sociaal-maatschappelijke veranderingen en er zorg voor te dragen dat we een kinderfeest organiseren waarbij niemand zich buitengesloten hoeft te voelen. Een beetje nuchterheid, een beetje schikken en plooien, wie kan daar bezwaar tegen hebben? In de beste traditie van het poldermodel moeten we hier als burgers toch uit kunnen komen met elkaar?

    Vredige zondag!
    Peter

  • Inderdaad, “Een beetje nuchterheid, een beetje schikken en plooien, wie kan daar bezwaar tegen hebben?” Ik niet, laat Zwarte Piet dus gewoon roetzwart blijven en laat professor Wekker dreadlocks koesteren, en, bovenal, leg de destructieve aanpak opzij en zoom in op constructieve bijdragen aan het bestrijden van vormen van vernedering, uitbuiting en terreur. Zaken die er echt toedoen, onder meer binnen de eigen zwarte gemeenschappen. Eigenwaarde wordt niet verkregen door het kleineren van blanken (allemaal racisten e.d.), maar door te presteren. Of zoals Dinesh D’Souza zo pakkend stelde: It is not self-esteem that boosts performance, it is performance that boosts self-esteem (in The End of Racism, 1995, p. 343); of sla er het werk van V.S. Naipaul eens op na, of – heet van de naald – kijk naar deze ‘woedeuitbarsting; van Jonathan Pie: https://www.youtube.com/watch?v=GLG9g7BcjKs&feature=youtu.be [Aart G. Broek]

  • Als de Zwarte Piet kwestie er wat jou betreft niet echt toe doet, waarom maak je je er dan zo druk over en ga je mee in de emoties die het debat zo op hol hebben laten slaan?

  • Je vraag is niet te rijmen met wat ik schrijf. Een ‘roetzwarte’ Zwarte Piet is wat mij betreft een aangelegenheid waarvan je kunt zeggen: de kool is het sop niet waard. Nu echter de kleur ‘zwart’ ter discussie staat, wordt het een andere zaak en wel degelijk een aangelegenheid van belang. Ik geef enkele argumenten met een zeker gewicht waarom deze zaak – i.c. de wens om Zwarte Piet te laten verdwijnen c.q. te verkleuren – zeer serieus genomen moet worden. Zeer spijtig dat door het dictatoriale optreden en protesteren van antiZwarte Pietactivisten andere aangelegenheden – van veel ernstiger aard dan het zwart zijn van Zwarte Piet – onaangeroerd blijven. [Aart G. Broek]

  • Hierover is toch al een uitspraak gedaan door de rechter ?

    ‘Veel zwarte Amsterdammers voelen zich gediscrimineerd door Zwarte Piet, dit maakt inbreuk op het privé-leven van deze mensen’, aldus de rechtbank. Daarom moet de burgemeester de vergunning opnieuw tegen het licht houden. Opvallend was dat de bestuursrechter zei dat Zwarte Piet beledigend kan zijn voor zwarte mensen, maar niet voor witte tegenstanders van Zwarte Piet.

    overigens is zwart noch wit een kleur

  • @ NIco / Welk punt je wilt maken is mij niet helemaal duidelijk, maar laat ik uit gaan van de rechterlijke uitspraak als een aanwijzing om rekening te houden met die gevoeligheid, i.c. inbreuk op het privé-leven van ‘zwarte Amsterdammers’. Ik wijs erop dat tal van aangelegenheden een inbreuk zijn op het privé-leven van burgers: laat de roetzwarte Piet verdwijnen en zet de weg in naar Noord-Koreaanse gelijkheid, eenstemmigheid en harmonie en die ‘gevoeligheid’ verdwijnt. Los hiervan, de rechterlijke aanwijzing verplicht je niet tot het kiezen voor roetpieten. Neem Curaçao als voorbeeld.
    Hoe kun je het bedenken om van een grotesk en clownesk figuur van het interactieve (straat)toneel, de roetzwarte Zwarte Piet, zo veel als mogelijk een ‘mens’ te maken! Onder druk van een beperkt aantal Nederlanders maken we van dat sprookjesfiguur een ‘blank mens’ met roetvlekken. Mag ik van u de Chinees met roetvlekken, de Arabier met roetvlekken, de Hindoestaan met roetvlekken, de Indiaan met roetvlekken, de Jood met roetvlekken, de Creool met roetvlekken, enzovoorts. Op naar Noord-Koreaans dictatoriale gelijkheid en harmonie! Wat ’n contrast met Curaçao, waar de theatrale elementen van Piet verder zijn geaccentueerd, zijn uitvergroot tot carnavaleske proporties. Schitterend. Wat ’n feest!
    Nederland zou daar een voorbeeld aan kunnen nemen; zie mijn column van inmiddels twee jaar terug: http://www.opiniestukken.nl/opiniestukken/artikel/837/Leer-van-Zwarte-Pietenpret-op-Cura-ao

    Maar noodzakelijk is het sowieso niet. De aanwijzing van de rechter kan ook nog aangevochten worden en moet ook aangevochten worden. Ernstiger is dat anti-Zwarte Pietactivisten hun meer of minder getinte medemensen reduceren tot in essentie niet meer dan hun huidskleur. Mogelijk van nog ernstiger aard is dat die activisten hun meer of minder getinte medemensen een minderwaardigheidscomplex toedichten, waar het verdwijnen van Zwarte Piet op geen enkele manier een constructieve bijdrage aan het verminderen ervan levert (zie verder mijn column en een eerder antwoord): prestaties voeden eigenwaarde … begin eens met Naipaul te lezen.[Aart G. Broek]

  • Beste Aart,
    begrijp je mijn punt niet, of wil je ‘m niet begrijpen. Ik denk het laatste.

    Ik snap best dat je het hinderlijk vindt als white priviliged beschouwd te worden en dat door sommigen daaraan uiting wordt gegeven. Als dat ook nog ongenuanceerd en bevooroordeeld geschiedt is dat ook inderdaad vervelend.

    Volgens mij is de bedoeling van een samenleving dat je er het beste van probeert te maken met elkaar. MIsschien in sint niklaas te vervangen door een kinderfeest dat voor iedereen leuk is?

    • @ Nico / Ik blijk je wél begrepen te hebben. Begin nog eens aan het begin van mijn column: “Bizar genoeg gaat het debat over Zwarte Piet uit van een onhoudbaar doel: maak Sinterklaas weer speciaal voor iedereen! Het sinterklaasfeest is helemaal geen feest speciaal voor iedereen en zal dat ook nooit kunnen zijn. Onze multiculturele samenlevingen staan bol van (al dan niet religieus gevoede) festiviteiten, manifestaties en uitingen van zeer uiteenlopende aard.”
      En, bovenal, blijf op de bal spelen![Aart G. Broek]

  • Insisteren dat het aanpassen van een volksfeest de weg opent naar Noord-Koreaanse dictatoriale gelijkheid brengt de discussie vrees ik niet verder. Ik stel vast dat waar het gaat om Zwarte Piet onze standpunten zich vooralsnog niet met elkaar laten verzoenen.

  • @ Peter / Je standpunt lijkt mij niet meer te zijn dan dat het gevoel van discriminatie door sommige zwarte mensen zou moeten worden onderkend door Zwarte Piet van kleur te laten veranderen, i.c. door er een blanke met roetvegen van te maken. De onderbouwing ervan lijkt mij niet meer te zijn dan ‘medelijden’ en als zodanig niet alleen regentesk c.q. aanmatigend, want de verkleuring heeft het effect als een 10 eurocentmuntje voor een bedelaar in Amsterdam CS: een hovaardig mededogen; voor de andere consequenties zie mijn column en antwoorden.

  • Medelijden? Ik weet niet waar je dat vandaan haalt. Gezond verstand, mag dat ook? We worden het niet eens, maar dat is niet erg.

  • Laten we Joodse Piet introduceren. Een groteske figuur met een haakneus, keppeltje en pijpenkrullen die geen cadeaus uitdeelt maar geldstukken verzamelt alsof zijn leven ervan afhangt. Moet kunnen toch? We zijn immers geen Noord-Korea. Kun je lachen joh.

    Of is dat ineens anders?

    Trouwens: aangezien het Sinterklaasfeest een door de overheid gesubsidieerd evenement is (waar belastingbetalers dus aan bijdragen) MOET het een feest voor iedereen zijn. Er kan geen plaats zijn voor racistische karikaturen.

  • @ Peter / Je hebt feitelijk alleen dit als argument gegeven: “Ik begrijp niet wat erop tegen is om een traditie mee te laten groeien met evidente sociaal-maatschappelijke veranderingen en er zorg voor te dragen dat we een kinderfeest organiseren waarbij niemand zich buitengesloten hoeft te voelen.” Wat er op tegen is om de Piet van kleur te laten veranderen onder druk van een specifieke actiegroep en waarom het onjuist is te menen dat het feest voor ‘iedereen’ moet zijn, heb ik beargumenteerd. Ik lees in je reactie niet veel meer dan ’empathie’ voor de gevoelens van discriminatie; op zich een goede eigenschap, maar mijns inziens in dezen niet constructief voor zoveel mogelijk mensen.
    @ Karel / Wat wel/niet kan in Nederland is nauw verbonden met de intenties die je hebt. Waartoe jij een karikatuur van een Jood zou willen introduceren is mij niet duidelijk, maar de ‘intentie’ bepaalt wel of het acceptabel is, evenals de context. In een cartoon mag volop gebruik gemaakt worden van karikaturen (al staat dit onder druk van religieuze en etnische groepen). Doelbewust een groep vernederen is – tot op zekere hoogte met uitzondering van een politieke context (die ook onder druk staat) – niet zonder meer toegestaan, dan loop je de kans om van ‘smaad’ beschuldigd te worden.
    Voor subsidie van overheidswege (staat, provincie of gemeente) is het absoluut geen vereiste op voorhand dat de betreffende ‘entiteit’ (wie of wat het dan ook is dat gesubsidieerd wordt) voor ‘iedereen’ bedoeld is. In tegendeel, ons democratisch bestel wordt juist gekenmerkt door de inspanning om de diversiteit van uitingen – waaronder die van sociale, religieuze en etnische minderheden – bestaansmogelijkheid te geven en hun uitingen mogelijk te maken. [Aart G. Broek]

4 Trackbacks/Pings

Your comment please...

  • RSS
  • Facebook
  • Twitter